finance


+ عرضه اولیه سهام ipo

عرضه‌های اولیه معمای بی‌جواب بورس

سه شنبه ۲۰ تیر ۱۳۹۱


اقتصاد امروز- این روزها فرآیند حمایت از بازار سهام به عرضه‌های اولیه‌ای گره خورده که به سر شوق درآوردن سهامداران خسته از رکودهای پی در پی را دنبال می‌کند.

سهام شرکت اگر اصل چهل و چهار باشد یا متعلق به بخش خصوصی فرقی نمی‌کند، فقط باید بازدهی مناسبی را طی یک مدت کوتاه برای خریداران خوش شانس، آنان که با هزار التماس و خواهش از کارگزار به سهمیه اندکی دست یافته‌اند، داشته باشد.

عرضه اولیه اما در ادبیات مالی تعریف دیگری دارد. عرضه اولیه یا عرضه اولیه عمومی (IPO) به معنای فروش اوراق بهادار به عامه سرمایه‌گذاران است.

 

واحدهای اقتصادی که پس از طی دوره‌ای همراه با فعالیت مستمر و سودآور‌ با تبدیل شدن به سهامی عام، برای اولین بار سهام آنها به عامه مردم عرضه می‌شود که در حقیقت شکل‌گیری عرضه اولیه عمومی را در پی دارد.

در فرآیند خصوصی‌سازی نیز هنگامی که سهام به عامه سرمایه‌گذاران ارایه می‌شود‌ به اصطلاح از آن به عنوان عرضه عمومی یاد می‌کنند. این در حالی است که عرضه عمومی محدود به سهام نبوده و فروش هر نوع اوراق بهادار به عامه سرمایه‌گذاران را عرضه عمومی می‌نامند. 


تفاوت عرضه‌های اولیه در ایران و جهان


اما عرضه اولیه سهام در بورس ایران چه تفاوتی با بورس‌های جهانی دارد؟ و اینکه چرا سهامداران به محض اعلام عرضه اولیه سهام در بورس، بی‌مهابا فروش سهام شرکت‌های ارزنده و حتی بزرگ را در دستور کار قرار داده و به سرعت به صف خریداران سهام عرضه اولیه شرکت جدید‌الورود با هر وضعیت بنیادین و سودآوری می‌پیوندند؟

برخی کارشناسان معتقدند، عرضه اولیه سهام گرچه حجم چندانی از معاملات بازار سهام را در بر نمی‌گیرد اما در شرایطی که سهام شرکت‌های بزرگ و حتی متوسط با اقبال چندانی مواجه نیستند، عرضه‌های اولیه نسبت به حجم روزانه معاملات و میزان سهام شناوری اندک خود، به طور متوسط 15 تا 20 درصد از ارزش کل معاملات روزانه را به خود اختصاص می‌دهند زیرا عمده معامله‌گران برای نوسان‌گیری کوتاه‌مدت از عرضه‌های اولیه، اقدام به فروش سهام شرکت‌های بزرگ و تاثیر‌گذار در پرتفوی خود به هر قیمتی می‌کنند.

در این رابطه مشکلات دیگری همچون محدودیت اطلاعات مورد نیاز و عدم شفافیت کافی و حضور کمرنگ شرکت‌های تامین سرمایه برای سنجش ارزندگی سهام در عرضه اولیه باعث شده تا اطمینان چندانی برای تایید صحت و سقم مدارک و مستندات مالی این شرکت‌ها در بدو ورود به بازار سرمایه وجود نداشته باشد. 


حاشیه‌های تمام نشدنی


از یک طرف بازارگردان سهام عرضه اولیه بر عموم معامله‌گران معلوم نبوده و از سویی دیگر نگاه کاسب‌مابانه سازمان خصوصی‌سازی برای ارضا‌ انگیزه فروش خود در بازار سرمایه باعث شده تا حوادثی همچون تجربه تلخ عرضه اولیه بیمه دانا، حمل‌و‌نقل بین‌المللی خلیج‌فارس، ذوب آهن اصفهان و شاید پالایش نفت بندرعباس، برای سرمایه‌گذاران گران تمام شود.

همچنین رعایت نکردن زیر ساخت‌ها و اقتضاعات بازار سرمایه باعث شده تا نحوه کشف قیمت و انگیزه برای ایجاد جو روانی مثبت بر فضای کلی معاملات، شائبه سبز نگه‌داشتن شاخص در فضای رکودی برای فعالان بازار سهام ایجاد شود که در نهایت به دلیل نتایج کوتاه‌مدت، ماندگاری چندانی نداشته و تنها اعتماد عمومی را بر باد می‌دهد.

عرضه‌های اولیه‌ای که به دلیل فقدان بررسی و کنکاش همه‌جانبه صورت‌های مالی، نبود ارزش‌گذاری دقیق از سوی شرکت‌های تامین سرمایه، ریسک فزاینده و حاشیه سود ناچیز ناشران خود تنها برای ایجاد فضای هیجانی کاذب بر بازار سرمایه تحمیل شوند بجای حمایت، صدمات سنگینی را در بلند‌مدت به کلیت بورس خواهند زد.

حال آنکه اگر نوسان‌گیری مقطعی از این عرضه‌های اولیه هدف عده‌ای نبود، حداقل باید سهام شرکت‌های هم گروه آنها را که از ارزندگی بالاتری برخوردار هستند مورد توجه قرار می‌دادند که چنین اتفاقی تاکنون رخ نداده است. 


پرسش‌های امروز بازار سرمایه


اما آیا برای عرضه‌های اولیه سهام فرقی می‌کند که بازار سهام در شرایط صعودی یا نزولی باشد؟ آیا حامیان بازار سرمایه تلاش می‌کنند تا با عرضه‌های اولیه سهام‌ به هر قیمتی که شده آخرین تیرهای خود را برای شکستن سایه سنگین رکود فرسایشی در پیش رو خرج کنند؟ اگر چنین است آیا به نتایج احتمالی این اقدام‌ها در بلند‌مدت نیز اندیشیده شده یا فقط همچون سازمان خصوصی‌سازی به دنبال رفع تکلیف و کسب درآمد در هر موقعیت و شرایط موجود هستند؟


فرصتی برای تامین مالی مناسب


علی سنگینیان در این ارتباط به بورس نیوز می‌گوید: عرضه اولیه سهام و موضوع ورود شرکت‌های جدید یکی از کارکردهای اصلی بازار سرمایه بوده که نشانه‌ای از موفقیت و پویایی واحدهای اقتصادی در زمینه استفاده از فرصت تامین مالی مناسب است.

به باور وی، عرضه اولیه سهام (IPO) در هر شرایطی که بر کلیت معاملات حاکم است، می‌تواند به نیازهای بازار سهام پاسخگو باشد.

هر‌چند به لحاظ تجربه، عرضه‌های اولیه سهام در دوره‌های رونق بورس، پر تعداد بوده و شرکت‌ها ترجیح می‌دهند از قیمت بالاتر سهام در این مقطع منافع بیشتری از عرضه اولیه سهام به دست آورند اما در شرایط رکود نیز این عرضه‌ها کم و بیش ادامه داشته ولی هیچ‌گاه متوقف نمی‌شوند. 


ایراد در روش


این مقام مسوول عرضه‌های اولیه سهام را ابزاری کمک‌دهنده برای بازار سرمایه عنوان کرد و افزود: نگرانی از بابت زمان بندی عرضه‌های اولیه ‌یا ملاحظات سازمان خصوصی‌سازی در زمینه کشف قیمت سهام باعث شده روش عرضه اولیه سهام در بازار سرمایه همچنان دچار ایراد باشد.

در حالی که با توسعه همه‌جانبه بازار سرمایه در طول سال‌های اخیر، شرکت‌های مشاوره‌ای مختلفی ایجاد شده اما همچنان روش‌های عرضه اولیه سهام بدون انتشار قیمت کارشناسی و نرخ گذاری‌های مبتنی بر تحلیل استوار است که این خود ایجاد فضای هیجانی و انحراف از اهداف اولیه در فرآیند عرضه‌ها را به دنبال خواهد داشت.

سنگینیان استفاده از توان شرکت‌های تامین سرمایه را به عنوان ابزار و راهکاری در جهت تصحیح روش عرضه‌های اولیه سهام در بازار سرمایه نام برد و افزود: باید پذیرفت سازمان خصوصی‌سازی بنا بر بودجه پیش‌بینی شده خود دارای وظایف قانونی در زمینه واگذاری‌هاست اما برای به ثمر نشستن اقدامات این نهاد‌ باید پیش از هر چیز فعالیت‌های خود را در قالب مقررات و استانداردهای بازار سرمایه و نیز شرایط و فضای حاکم بر آن هماهنگ کرد.

گرچه نمی‌توان در مجموع معتقد بود که عرضه اولیه سهام در شرایط رکودی بازار سهام، اوضاع را بدتر می‌کند اما می‌توان با زمان بندی‌های بهتری به نتایج موثرتری دست یافت. 


دیدگاه منتقدان و طرفداران 


به گفته وی، هر‌چند به خاطر شرایط خاص امروز بازار سرمایه، عرضه‌های اولیه سهام چندان برای کلیت بازار نتیجه بخش نبوده اما به طور معمول سرمایه‌گذاران از این نوع واگذاری‌ها استقبال کرده‌اند.

مدیر‌عامل شرکت تامین سرمایه امین معتقد است: عرضه‌های اولیه سهام(IPO)  از این منظر که تاکنون به طور کامل فروش رفته می‌توان گفت که حاکی از موفقیت بوده‌اند اما نحوه کشف قیمت سهام همواره بحث اصلی میان منتقدان و طرفداران عرضه‌های اولیه بوده که گاهی اوقات با وجود منطقی بودن قیمت مورد نظر، ممکن است سرمایه‌گذاران را به خود جلب نکند.

به لحاظ تئوریک همواره عرضه اولیه (IPO) سهام، یک بازده اضافی برای بازار ایجاد می‌کند که البته در ایران بیشتر به لحاظ حجم پایین و محدودیت سهام شناوری این بازده به وجود آمده است.

از سویی نمی‌توان با دو یا سه عرضه اولیه در بازار سهام عنوان کرد که شرایط کلی بازار به دلیل این عرضه‌ها با صعود یا رکود مواجه شده‌اند.

حال آنکه اغلب گشایش نمادها یا عرضه‌های اولیه‌ای که در فرابورس صورت می‌گیرد، منابع چندانی را از کلیت بازار سهام خارج نمی‌کنند. 




روزنامه جهان صنعت، سه شنبه، 20 تیر 1391
 
نویسنده : ذبیح اله خانی ; ساعت ٤:٤۱ ‎ب.ظ ; جمعه ٦ امرداد ۱۳٩۱
comment نظرات () لینک