finance


+ فرابورس

با گذشت ۴ دهه از آغاز فعالیت بورس تهران، این روزها مقدمات تشکیل بازار جدیدی مهیا شده که با بازار رسمی معاملات سهام تفاوت دارد و فعالان بازار نام آن را فرا بورس یا بازار خارج از بورس گذاشته اند.


با گذشت ۴ دهه از آغاز فعالیت بورس تهران، این روزها مقدمات تشکیل بازار جدیدی مهیا شده که با بازار رسمی معاملات سهام تفاوت دارد و فعالان بازار نام آن را فرا بورس یا بازار خارج از بورس گذاشته اند.

جذابیت معاملات سهام در قرن جدید تا آنجا پیش رفت که در طول ۱۰۰ سال اخیر بازارهای مختلف و متنوعی در دنیا پدید آمد ، یکی از این بازار ها بازار فرا بورس یا بازارخارج از بورس است.بازارهای خارج از بورس که از ابتدای قرن بیستم در دنیا راه اندازی شده اندهم اکنون ابعاد گسترده ای پیدا کرده اند و در کنار بسیاری از بورس های معتبر دنیا در حا ل فعالیت اند.

فرا بورس ها در اکثر کشورهای دنیا، برخلاف ایران، بازارهای کاملا شناخته شده ای هستند و چون خرید و فروش و پذیرش سهام در این بازار ها به راحتی امکان پذیر است در بسیاری ازمواردحتی از بورس ها نیز پرطرفدارترهستند .

این بازاربه برخی از شرکت ها که شرایط ورود به بورس را ندارند امکان مبادله سهام را می دهد .تمام بورس های دنیا استاندارد هایی را برای پذیرش شرکت ها وضع می کنند که ممکن است برخی از شرکت ها نتوانند این استانداردها را به دست آورند به همین دلیل سهام آنها در محلی خارج از بازار رسمی بورس به نام فرا بورس معامله می شود. نام این بازار در ایران از معادل انگلیسی (Over The Counter)گرفته شده است. به همین دلیل به این بازار اختصاراً (OTC) نیز گفته می شود.

کمتر از یک دهه است که فعالان و مسئولان بورس تهران ایده راه اندازی بازاری مشابه آنچه در کشور های پیشرفته در جریان است را در سر می پرورانند اما مقدمات تاسیس چنین بازاری تا قبل از تصویب قانون جدید بازار اوراق بهادار در آذر ماه ۱۳۸۴ فراهم نشد.

پس از تصویب قانون جدید درسال ۸۴ مسئولان بورس تهران موظف شدند تا هرچه سریع تر نسبت به تأسیس چنین بازاری اقدام کنند اما راه اندازی این بازارمانند بسیاری از طرح های دیگر به زودی فراهم نشد و پس از کش و قوس های فراوان نهایتا مقدمات تاسیس اولین بازار خارج از بورس ایران ابتدای سال جاری مهیا شد.

هرچند تاسیس چنین بازاری می توانست زود تراز موعد کنونی مهیا شود اما بروز پاره ای اختلافات، روند اجرایی چنین بازاری را با تاخیر مواجه کرد.

شرکت بورس اوراق بهادار در اواخر سال ۸۵ طرحی را برای تصویب به شورای بورس برد که براساس آن یک بازار خارج از بورس به شکل سهامی خاص تشکیل شوداما این طرح با مخالفت شورا روبه رو شد و رأی نیاورد.

استدلال شورا براین بود که این بازار باید به صورت یک شرکت سهامی عام تشکیل شود تا از انحصار در بازار جلوگیری شود.

این در حالی بود که در دستورالعمل تشکیل و فعالیت بازار خارج از بورس، هیچ اشاره ای به اینکه این بازار باید سهامی عام باشد یا خاص نشده بود. به همین دلیل به دنبال مخالفت شورای بورس با چنین طرحی، شرکت بورس اوراق بهادار با انتشار اطلاعیه ای و ذکر دلایل خود، تشکیل چنین بازاری را به صرفه ندانست و از راه اندازی آن صرف نظر کرد.اما یک هفته پس از اعلام این مواضع، مسئولان شرکت بورس دوباره اعلام کردند که تشکیل بازار خارج از بورس همچنان در دستور کار شورای بورس است. سرانجام پس از فراز و نشیب های زیاد، شورای بورس در ۲۱ اسفندماه سال گذشته مجوز نهایی تشکیل اولین بازار فرا بورس ایران را صادر کرد.براساس مصوبه شورای بورس ۲۰درصد سهام این بازار به شرکت بورس، ۶۰درصد به نهادهای مالی متقاضی و ۲۰درصد نیز به سهامداران خرداختصاص یافت که باید از طریق پذیره نویسی عمومی به مردم واگذار شود.

به دنبال صدور مجوز نهایی بازار خارج از بورس، شرکت بورس اوراق بهادار در فروردین ماه امسال رسما از نهادهای فعال بازار سرمایه شامل بانک ها، هلدینگ ها و نهادهای مالی دعوت کرد تا برای تاسیس بازار خارج از بورس و عضویت در هیات مؤسسان این شرکت مشارکت کنند.

به این ترتیب پس از اعلام فرا خوان و طی مراحل قانونی سهام شرکت فرابورس(OTC) ازابتدای تابستان به روش پذیره نویسی به مردم فروخته خواهد شد و این شرکت حد اکثر تا پایان همین فصل فعالیت خود را آغاز خواهد کرد و معاملات سهام عملا در بخش دیگری خارج از قواعد بورس تهران دنبال خواهد شد.

بازارهای موازی

اما در حالی که مسئولان بورس تهران مدت ها در فرازو نشیب راه اندازی بازار فرا بورس بودند چند بازار خارج از بورس اعلام موجودیت کردند.

هرچند مسئولان سازمان بورس بلافاصله اعلام کردند هیچ مجوزی برای فعالیت چنین بازارهایی صادر نشده است اما ۳ بازار با عنوان های شبکه مبادلات غیربورسی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (متعلق به ایدرو)، بهمن( متعلق به گروه بهمن) و بازار خارج از بورس شرکت مهر سپاهان بدون مجوز شورا و سازمان بورس فعالیت خودراآغاز کردند و هم اکنون نیز در حال فعالیت هستند.

شایدفعالیت این بازار های موازی که باضابطه های داخلی و بدون کنترل نهاد ناظرصورت می گیرد مبین آن باشد که کشور در جایگاهی قرار گرفته که چند دهه قبل کشورهای دیگر قرار داشتند یعنی در مراحل اولیه شکل گیری بازارهای خارج از بورس.

تفاوت بازار فرابورس با بورس

تفاوت های متعددی میان بازار فرا بورس و آنچه ما هم اکنون به نام بورس می شناسیم وجود دارد در بسیاری از فرا بورس های دنیا مشتریان می توانند درخواست های خرید و فروش خود را بدون نیاز به کارگزار از طریق تلفن یا اینترنت به طور ۲۴ساعته وارد سیستم معاملات کنند، بنابر این زمان انجام معامله در بازار فرابورس نامحدود است.

از دیگر تفاوت ها اینکه برای ورود شرکت ها به بورس هزینه هایی مانند حق درج و حق رسیدگی وغیره در یافت می شود، درصورتی که ورود به بازار فرا بورس به چنین هزینه هایی نیاز ندارد. علاوه بر این شرکت های فعال در بورس باید تابع استاندارد هایی باشند که از سوی بورس تعیین می شود اما این استاندارد ها شامل حال شرکت های بازار فرا بورس نمی شود.

به طور مثال شرکتی می تواند وارد بورس شود که حداقل ۳ سال سود آور باشد اما چنین محدودیت هایی برای سهام شرکت های بازار فرا بورس متصور نیست. در واقع ممکن است سهام جذاب زیادی در بازار وجود داشته باشد که برخی سهامداران درصدد خرید و فروش آن هستند اما به دلیل پذیرفته نشدن سهام این شرکت ها در بورس، امکان مبادله سهامشان جودندارد. بنابر این سهامداران می توانند سهام این شرکت هارا در بازار فرا بورس دادو ستد کنند.ضمن آنکه به دلیل وجود نداشتن محدودیت هایی برای خرید و فروش سهام در بازار فرا بورس، سهام این شرکت ها از نقدینگی بالایی برخوردار است.

وجود بازار فرابورس در کناربورس اوراق بهادار این امکان را به شرکت ها و سهامداران می دهد که قبل از ورود به بورس، تجربه ای از حضور در یک بازار مشابه را در کارنامه خود ثبت کرده و با محاسبه نقاط ضعف و قوت خود آمادگی های لازم را برای ورود به بورس اوراق بهادار کسب کنند،به علاوه سهامداران با توجه به نحوه عملکرد شرکت ها در بازار فرابورس، بعد از ورود شرکت ها به بورس اقدام به سرمایه گذاری می کنند.

به این ترتیب با فراهم شدن زمینه تشکیل اولین بازار خارج از بورس کشور تا شهریور ماه امسال می توان امید وار بود که بورس تهران از حالت تک بعدی خارج شود و معاملات سهام از یک قالب خارج شده وبه سوی فرا بورس نیز پرتاب شود.

   
   
 
 
 
     

بهزاد رنجبر

 
 
     

روزنامه همشهری

آشنایی با بازارهای فرابورس

   

دستورالعمل پذیرش و عرضه اوراق بهادار در فرابورس ایران، فعالیت آن را در قالب چهار بازار مجزا تبیین کرده است که در  بازار اول، دوم و اوراق مشارکت، انواع اوراق بهادار پذیرفته و در بازار سوم، تنها عرضه اوراق بهادار انجام می شود.

  بازار اول

دراین بازار اول فرابورس علاوه بر سهام شرکتها ، واحدهای صندوق های سرمایه گذاری بانام هم پذیرش و معامله می شوند. همچنین نوسان سهام شرکتها و اوراق پذیرفته شده در بازار اول فرابورس 5 درصد بدون  حجم مبنا پیش بینی شده است .در آن سهام شرکتهایی معامله می شوند که آخرین سرمایۀ ثبت شدۀ آن حداقل ده میلیارد ریال و یکسال از زمان بهره برداری آن گذشته و زیان انباشته نداشته باشد. در این بازار واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله و واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌های زمین و ساختمان  که نزد سازمان بورس ثبت شده اند به شرطی امکان معامله را دارند، که حداقل سرمایه  صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله50 میلیارد ریال و حداقل سرمایه  صندوق‌های زمین ومسکن 200 میلیارد ریال و با نام  باشند.

بازار دوم

در این بازار ، صرفا سهام شرکتهای سهام عام پذیرفته می شوند. در این بازار سهام شرکتهای زیانده، تازه تاسیس، شرکتهای سهامی خاص که قصد اجرای افزایش سرمایه و تبدیل به سهامی عام را دارند و شرکتهای کوچک پذیرفته شده مورد مبادله قرار می گیرند .در بازار دوم سهام شرکتهایی معامله می شوند که آخرین سرمایۀ ثبت شدۀ آن حداقل یک میلیارد ریال ومشمول مادۀ 141 لایحۀ قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت نباشد.

بازارا سوم( بازار عرضه)

بازار عرضه محلی ایمن، شفاف و سودمند برای انجام معاملات عمده اوراق بهاداری است که امکان یا شرایط پذیرش در فرابورس را ندارد. انجام پذیره نویسی انواع اوراق بهادار از جمله شرکتهای سهامی عام در شرف تاسیس، دیگر ویژگی مهم بازار عرضه به حساب می آید. انجام عرضه در این بازار مستلزم گذارندن فرایند پذیرش نبوده و با انجام تشریفات اداری در فرابورس، امکان پذیر است.

در بازار عرضه فرا بورس بلوکهای سهام شرکت‌های سهامی (عام، خاص، تعاونی و ...) ،حق‌تقدم خرید سهام شرکت‌های سهامی عام،سهام ناشی از افزایش سرمایۀ شرکت‌های سهامی عام،پذیره نویسی سهام و اوراق مشارکت،پذیره نویسی گواهی سپرده سرمایه گذاری بانک ها،املاک و مستغلات ،امتیازبهره برداری وحق ثبت اختراعات در قالب سهام شرکتهای سهامی خاص  می تواند مورد معامله قرار بگیرد.

بازار چهارم ( اوراق مشارکت)

انواع اوراق با درآمد تضمین شده از جمله اوراق مشارکت، گواهی سپرده بانکی و ...که در زمان پذیرش حداقل سه ماه تا سر رسید آنها باقی مانده  باشد قابل پذیرش در این بازار بوده به شرطی که بعد از پذیرش، معاملات دست دوم آنها منحصرا از طریق فرابورس انجام شود. امکان صدور اوراق مشارکت شرکتی و اوراق مشارکت قابل تعویض سهام از جمله اوراق بهادار قابل معامله در بازار اوراق مشارکت محسوب می شوندکه درکنار اوراق مشارکت رهنی، اوراق مشارکت اجاره، صکوک وگواهی سپرده بانکی سرمایه گذاری عام وخاص در بازار چهارم  امکان معامله را دارند.

آشنایی با بازارهای فرابورس

   

دستورالعمل پذیرش و عرضه اوراق بهادار در فرابورس ایران، فعالیت آن را در قالب چهار بازار مجزا تبیین کرده است که در  بازار اول، دوم و اوراق مشارکت، انواع اوراق بهادار پذیرفته و در بازار سوم، تنها عرضه اوراق بهادار انجام می شود.

  بازار اول

دراین بازار اول فرابورس علاوه بر سهام شرکتها ، واحدهای صندوق های سرمایه گذاری بانام هم پذیرش و معامله می شوند. همچنین نوسان سهام شرکتها و اوراق پذیرفته شده در بازار اول فرابورس 5 درصد بدون  حجم مبنا پیش بینی شده است .در آن سهام شرکتهایی معامله می شوند که آخرین سرمایۀ ثبت شدۀ آن حداقل ده میلیارد ریال و یکسال از زمان بهره برداری آن گذشته و زیان انباشته نداشته باشد. در این بازار واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله و واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌های زمین و ساختمان  که نزد سازمان بورس ثبت شده اند به شرطی امکان معامله را دارند، که حداقل سرمایه  صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله50 میلیارد ریال و حداقل سرمایه  صندوق‌های زمین ومسکن 200 میلیارد ریال و با نام  باشند.

بازار دوم

در این بازار ، صرفا سهام شرکتهای سهام عام پذیرفته می شوند. در این بازار سهام شرکتهای زیانده، تازه تاسیس، شرکتهای سهامی خاص که قصد اجرای افزایش سرمایه و تبدیل به سهامی عام را دارند و شرکتهای کوچک پذیرفته شده مورد مبادله قرار می گیرند .در بازار دوم سهام شرکتهایی معامله می شوند که آخرین سرمایۀ ثبت شدۀ آن حداقل یک میلیارد ریال ومشمول مادۀ 141 لایحۀ قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت نباشد.

بازارا سوم( بازار عرضه)

بازار عرضه محلی ایمن، شفاف و سودمند برای انجام معاملات عمده اوراق بهاداری است که امکان یا شرایط پذیرش در فرابورس را ندارد. انجام پذیره نویسی انواع اوراق بهادار از جمله شرکتهای سهامی عام در شرف تاسیس، دیگر ویژگی مهم بازار عرضه به حساب می آید. انجام عرضه در این بازار مستلزم گذارندن فرایند پذیرش نبوده و با انجام تشریفات اداری در فرابورس، امکان پذیر است.

در بازار عرضه فرا بورس بلوکهای سهام شرکت‌های سهامی (عام، خاص، تعاونی و ...) ،حق‌تقدم خرید سهام شرکت‌های سهامی عام،سهام ناشی از افزایش سرمایۀ شرکت‌های سهامی عام،پذیره نویسی سهام و اوراق مشارکت،پذیره نویسی گواهی سپرده سرمایه گذاری بانک ها،املاک و مستغلات ،امتیازبهره برداری وحق ثبت اختراعات در قالب سهام شرکتهای سهامی خاص  می تواند مورد معامله قرار بگیرد.

بازار چهارم ( اوراق مشارکت)

انواع اوراق با درآمد تضمین شده از جمله اوراق مشارکت، گواهی سپرده بانکی و ...که در زمان پذیرش حداقل سه ماه تا سر رسید آنها باقی مانده  باشد قابل پذیرش در این بازار بوده به شرطی که بعد از پذیرش، معاملات دست دوم آنها منحصرا از طریق فرابورس انجام شود. امکان صدور اوراق مشارکت شرکتی و اوراق مشارکت قابل تعویض سهام از جمله اوراق بهادار قابل معامله در بازار اوراق مشارکت محسوب می شوندکه درکنار اوراق مشارکت رهنی، اوراق مشارکت اجاره، صکوک وگواهی سپرده بانکی سرمایه گذاری عام وخاص در بازار چهارم  امکان معامله را دارند.

 

نویسنده : ذبیح اله خانی ; ساعت ۳:٠٢ ‎ب.ظ ; شنبه ٢٥ دی ۱۳۸٩
تگ ها: otc و فرابورس
comment نظرات () لینک