finance


+ venture capital

سرمایه گذاری مخاطره پذیر


1- مروری بر تاریخچه VC

گفته می‌شود که اولین مورد سرمایه‌گذاری پرمخاطره توسط Marcus Crassus یکی از ثروتمندترین مردان زمان ژولیوس سزار (Julius Caesar) در رم در یک سال قبل از میلاد مسیح و جهت تامین مالی یک آتش­نشانی خصوصی صورت گرفت. در سال 1942 میلادی فردیناند و ایزابلا (Ferdinand & Isabella)، پادشاه و ملکه اسپانیا سفر کریستف کلمب
 (Christopher Columbus) را به دنیای جدید (قاره آمریکا) حمایت مالی نمودند که این نیز از قدیمی‌ترین موارد سرمایه گذاری پرمخاطره شناخته می‌شود. نقشه کریستف کلمب برای عزیمت به طرف غرب به جای مسیر سنتی شرق از نظر پادشاه پرتقال بسیار پر خطر آمده و حاضر به سرمایه گذاری روی این اکتشاف نشد. تصمیم ملکه ایزابلا اسپانیا برای تامین مالی یک پروژه پرمخاطره و یک ایده جدید به عنوان اولین قرارداد VC ثبت شده است. و لیکن در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بود که خانواده‌های متمول آمریکایی صندوقهای سرمایه گذاری پرمخاطره را به طور رسمی تاسیس کردند که برای نمونه می‌توان از JH Whitney Company توسط خانوادهWhitney  و صندوق VenRock Associates توسط خانواده Rockefeller و صندوق Bessemen Venture Partners توسط خانواده Phipp  نام برد.

 

در سال 1946 میلادی، سال بعد از جنگ جهانی دوم دوران جدید VCها با تاسیس
 American Research and Development Corp.  آغاز شد. این صندوق اولین صندوق سهامی متمرکز در سرمایه‌گذاری‌های پرمخاطره در سهام غیر قابل فروش کمپانی‌های نوپا بود.

 

این شرکت توسط پروفسور جورج دوریت (Georges Doriot) از دانشگاه هاروارد و کارل کامتن (Karl Compton) رئیس دانشگاه MIT، به سرمایه گذاری در پروژه های فنّاوری که توسط این دو موسسه جهت امور جنگ جهانی دوم به کار گرفته شده بودند، پرداخت.

 

یکی از تاریخی‌ترین سرمایه گذاری های دنیای سرمایه گذاری توسط این شرکت در کمپانی
Digital Equipment انجام گرفت که سرمایه اولیه 70 هزار دلاری را نهایتاً به 355 میلیون دلار (به ‌عبارتی 101% سود متوسط سالانه در طول مدت سرمایه گذاری) تبدیل کرد.

 

در اواسط دهه 1950 دولت آمریکا نیاز به سرمایه‌گذاری‌های پرمخاطره و حمایت از شرکت‌های سرمایه گذاری کوچک که مایل به وارد شدن در این حیطه بودند را احساس نمود. و برنامه‌هایی جهت تشویق این نوع شرکت‌ها تدوین کرد.

 

در سال 1958 شرکت(VC)  Venture Company با مسئولیت محدود به نام
Draper,Gaither & Anderson پایه‌گـذاری شد که در واقع همان ساختار شرکت‌های با مسئولیت محـدودLP  (Limited Partnership)را دارا می‌بود. در این گونه شرکت­ها مسئولیت شرکاء فقط به میزان سرمایه گذاری آنها است  و سرمایه­گذاران و شرکاء اکثر و یا تمامی سرمایه لازم آن را تهیه می نمایند.

 

نهایتا در سال 1979 وزارت کار ایالات متحده آمریکا قانونی را تصویب کرد که اجازه سرمایه گذاری تمامی ارگان ها از جمله صندوق‌های بازنشستگی (Pension Fund) را در VCها و سایر سرمایه گذاری‌های پر مخاطره را قانونی شناخت و امروزه صندوق‌های بازنشستگی از سرمایه­گذاران عمده VCها محسوب می‌شوند.

 

دهه 1980 را می توان یکی از پربارترین دوران شکوفایی صنعت VC دانست که در طی آن منابع اصلی سرمایه­گذاری‌ها که در گذشته افراد و خانواده‌های متمول آنها را تشکیل می دادند به صندوق‌های عمومی از جمله صندوق‌های بیمه و بازنشستگی تبدیل نمود بطوریکه امروزه این صندوق‌ها از سرمایه­گذاران عمده VCها محسوب می‌شوند. سهولت امکان سرمایه گذاری توسط شرکت‌ها، گروه‌ها و صندوق‌های VC باعث افزایش رقابت در سرمایه­گذاری‌ها و در نتیجه پایین آمدن سود سرمایه گردید. از دهه 90 به بعد (در 14 سال گذشته) صندوق‌های VC رشد بسیار چشمگیری داشته اند و دامنه
سرمایه گذاری این شرکت‌ها شامل تمامی صنایع نوین به ویژه صنایع کلیدی نظیر ICT و زیست فنّاوری شده است و کلاً تمامی شرکت‌هایی که بر پایه فنّاوری و دانش مداری پایه گذاری شده‌اند (Knowledgebase Company) را در بر می‌گیرد. آمار موجود در آمریکا نشان می دهد که وجوه متوسط جمع آوری شده برای سرمایه گذاری در نیمه سال 2000 روزانه معادل 204 میلیون دلار و برای کاربرد 16 شرکت هر یک به میزان 75/12 میلیون دلار در روز بوده است.

با اینکه نقش VC ها مخصوصاً در بازار آمریکا کوچک نمودکرده است و بیشتر شرکت‌ها سرمایه اولیه خود را از افراد ثروتمند(Angel Investors)  تامین می‌کنند، ولی باید خاطر نشان کرد که شرکت‌هایی نظیر  Apple Computer, Intel, Hotmail, Microsoft, Compaqهمه در آغاز از کمک‌های سرمایه گذاری VC برخوردار بوده اند.

 

2- تعریف VC

سرمایه گذاری پرمخاطره (VC) اشاره به مقدار سرمایه خالص (equity)از عده‌ای شرکاء  است که تحت نظر مدیریت حرفه‌ای قرار می‌گیرد. هرگاه این نوع صندوق  بودجه اختصاصی(VC Fund) فراهم شود می‌باید فرصت‌های مطلوب سرمایه گذاری شناسایی شده، معاملات مورد نظر سازماندهی گردیده و با مدیریت حرفه ای سرمایه­گذاری­ها نهایتاً بازده چشمگیری نیز برای سهامداران منظور گردد.

این سرمایه­ها در حقیقت دارایی خالص و خصوصی شرکاء هستند که از طریق قرض و یا از راه وام اضطراری Loans)  (Distressedحاصل نشده و به منظور سرمایه گذاری مشترک به صورت یک ) (Fund  با ویژگی مشارکت LP و برای زمان محدود (مثلاٌ 10 سال) ایجاد می‌گردد.

 

در  این نوع از مشارکت‌ها معمولاٌ VC ها برای تضمین موفقیت سرمایه­گذاری­ها، نقش فعالانه‌ای را در بخش های مختلف مدیریت و سرپرستی شرکت های مورد معامله صندوق نظیر تصمیم گیری های مالی و عضویت در هیئت مدیره آن­­ها ایفا می کنند. بعد از بدست آوردن اهداف سرمایه گذاری از قبیل خلق ارزش بیشتر چنانکه از قبل میان سرمایه­گذاران و مدیریت VC به توافق رسیده است، شرکت های صندوق بودجه اختصاصی با یک راهبرد مشخص خروج(Exit Strategy)، نظیر IPO[1]، یک به یک تسویه حساب شده و نهایتاٌ سرمایه اولیه و سود حاصله از آن را به شرکاء باز گردانند.

 

3- سرمایه گذاری در VC

برای شروع سرمایه گذاری های هر یک از صندوق های VC به 25 تا %33  ارزش کل سرمایه آن نیاز می باشد. این مقدار درصد سرمایه گذاری به موجب تصمیمات هیئت مدیره هر یک از صندوق­ها و با در نظر گرفتن پیشرفت برنامه سرمایه گذاری مزبور افزایش یافته و طی 3 الی 4 سال آغازین عمر صندوق به 100% سرمایه‌های تعهد شده می‌رسد. از طرف دیگر برای جبران خطرپذیر‌های سرمایه گذاری و جلب سرمایه‌گذاران عمده، VC ها خود در پی سود بیشتری هستند و به منظور دستیابی به این اهداف از تجربیات متخصصین خود که عموماً کارآفرینان تازه کار (Entrepreneurs) از آن بی‌بهره‌اند، استفاده می­کنند،. امروزه صندوق های سرمایه گذاری بدنبال معاملاتی هستند که با کمک مدیریت مجرب و با برنامه ریزی مالی مستحکم، بتوانند دیدگاه مالی قابل ملاحظه‌ای عرضه نمایند.

 

3-1 روش های مختلف سرمایه گذاری

سرمایه گذاری در شرکت های مورد معامله  به روش های زیر صورت می گیرد:

الف - سرمایه‌گذاری‌های دراز مدت در شرکت‌های با سابقه بازده کم و که احتمالا رشد قابل ملاحظه ای می خواهند داشت: باشند که در آن ها، VCها به موازات سرمایه گذاری، تا حدودی نیز از نظر مدیریت و کارشناسی فنی به شرکت‌های مزبور کمک‌هایی ارائه می دهند. با اینکه در گذشته این دسته از سرمایه گذاری هاان با شرکت‌های نوپا تداعی شده‌اند ولی امروزه در پروژه‌های قدیمی‌تر که با بهسازی و تجدید سازمان امکان بازدهی بیشتر دارند نیز شرکت می‌جویند.

 

به علاوه سرمایه گذاری در شرکت های نوپا به انواع زیر تقسیم می گردند: 

 

1) سرمایه گذاری برای شروع فعالیت های شرکت :

سرمایه گذاری آغازین(Seed Capital): سرمایه نسبتاً کوچکی است که به مخترعین و یا به اشخاص مورد نظر داده می‌شود تا ایده خود را مورد سنجش قرارداده و نهایتاً واجد شرایط دریافت سرمایه اولیه گردند. در نیمه اول سال 2003 این رده از شرکت‌ها کمتر از 3 میلیارد دلار سرمایه گذاری‌ را به خود اختصاص دادند. [2]

سرمایه گذاری در شرکت‌های نوپا (Start-up Company): سرمایه گذاری در شرکت‌هایی است که توانسته‌اند فرآورده خود را تکمیل و بازاریابی اولیه آنرا تدوین نمایندتکمیل کنند. این شرکت‌ها معمولاً در سال اول موجودیت و در حال سازماندهی خود هستند ولی هنوز قادر به پخش و فروش تجاری فرآورده خود نشده‌اند.

سرمایه گذاری نخستین(First-stage financing): سرمایه گذاری در شرکت‌هایی که توانسته‌اند سرمایه اولیه را برای بازارسنجی و تولید پیش نمونه خود مصرف نموده و به سرمایه بیشتر برای تولید و فروش همه جانبه محصولات خود نیاز دارند.

 

2-  سرمایه گذاری برای توسعه فعالیت­ها (حدود 7 میلیارد دلار سرمایه گذاری در نیمه           اول 2003):

سرمایه گذاری مرحله سوم یا :Mezzanine این نوع سرمایه گذاری برای شرکت‌هایی که به‌خاطر میزان فروش زیاد در حال رشد سریع هستند و دخل و خرج آنها برابر و حتی به سود نیز رسیده‌اند، می باشد. سرمایه جدید برای بازاریابی بیشتر، سرمایه در گردش،
(Working Capital)، توسعه فرآورده شرکت و یا تولید محصولات بهتر مصرف می‌گردد.

تامین سرمایه مابین بینی(Bridge Financing): کاربرد این دسته از سرمایه­گذاری­ها برای شرکت‌هایی است که در عرصه تغییر قرار دارند و یا در حال عرضه سهام عام در طی سال آتی هستند. سرمایه مابینبینی طوری ترکیب می‌گردد که در موقع عرضه سهام شرکت در بورس بازپرداخت شود.

سرمایه علی‌البدل(Replacement Capital): برای خرید سهام تعدادی از شرکای عمده شرکت و یا کاستن بدهی برای گرفتن وام مجدد می باشد.

                               

ب-  خرید کل سهام شرکت بدست کارمندان (Buy Out) و یا موسسه دیگر: این نوع سرمایه­گذاری­ها برای خرید کل سهام شرکت برای کسب اکثریت آراء است و معمولاً در شرکت‌هایی که برنامه‌هایـی برای توسعـه، ادغـام، تغییرات موضعـی (turnarounds)  و یا فـروش و حتی انتقـال               (spin-off) مقرر نموده‌اند، صورت می گیرد. در نیمه اول سال 2003 نزدیک به 42 میلیارد دلار که حدود 74% تمام سرمایه‌گذاری‌های آن مدت زمان بوده، برای Buy Outs  منظور گردیده شده بوده است.[3]

 

 ج-  موقعیت‌های استثنایی: شامل سرمایه گذاری بصورت وام های اضطراری   قروض ناگزیر (distressed loans)، و قروضی که وثیقه آنها دارایی خالص شرکت می باشد است و به مصرف. سرمایه گذاری برای پروژه‌های مخصوص، و فرصت‌های استثنایی  ویا موارد رهنی است. 

 

3-2-  معیارهای سرمایه گذاری

شرکت‌های مورد معامله باید توان فروش و امکان سودآوری داشته باشند. به این جهت VCها معمولاً بدنبال معاملاتی هستند که بتوانند در عرض 5 سال اول معادل 10 برابر سرمایه گذاری اولیه را بازگردانند. در این راستا سرمایه­گذاری­ها شاخص‌های زیر را در معاملات مد نظر قرار می‌ دهند:

 

الف - میزان سرمایه Fund

VC ها بندرت در معاملات کمتر از 250،000 دلار در گیر می شوند. البته این رقم بیشتر برای بازارهای توسعه یافته مثل اروپای غربی و امریکا می‌باشد.

 

ب- حدود خطرپذیر

با اینکه VC ها آمادگی لازم برای تحمل خطرپذیر در معاملات را دارند ولی سعی بر این خواهند داشت که مقدار و ماهیت آنرا با ارزیابی های منطقی و با اعمال کنترل در مدیریت شرکت های سرمایه گذاری شده قبلاً سنجیده و  باشند.

ج- احتمال رشد سرمایه گذاری

معاملاتی که امکان رشد سریعتر آنها در مدت زمان کوتاه بیشتر می‌باشد بدون تردید برای VC ها ارجحیت دارند.

د-  محصولفراورده (ها) و یا خدمات شرکت

هدف های سرمایه گذاری تامین منابع مالی برای فرآورده‌هاییمحصولاتی است‌که در مراحل اولیه تحقیق هستند بوده و به‌طور واضح برای آنها بازار فروش وجود دارد.  و یااین سرمایه­گذاری­ها برای توسعه محصولاتی که در حال تولید و آماده توزیع هستند،، می باشد. درصورت فرآورده های hi-tech،این محصولات می توانند فنآوری‌های دارای امتیاز و آزمایش شده، و یا خدمات قابل فروش نیز در نظر گرفته می شوندباشند.

ر- انحصاری بودن محصول

محصولات مورد پسند VCها آنهایی هستند که یا در رقابت با محصولات نظیر خود پیشرو می باشند و یا دارای خصوصیتی جدید هستند بوده و هم اکنون که در حال حاضر و یا در آینده نزدیک مورد نیاز همگانی خواهد بودشد.

 

ز-  بازار محصولات

در بررسی بازار مناسب برای محصولات یک شرکت مصرف کنندگان و چشم انداز رشد محصولات فرآورده ها مد نظر قرار می گیرد.

 

س- فروش شرکت مورد معامله

VCها می‌باید روش‌هایی را برای تسهیل خروج از سرمایه گذاری (Exit strategy) در شرکت‌های مورد معامله در نظر داشته باشند. به منظور نیل به این هدف شرکت‌های سرمایه­گذاری بزرگ در درجه اول با خرید %5 سهام شرکت وارد معامله می‌شوند و بعد از سنجش کاملتر کارکرد آن بقیه سهام را نیز ابتیاع می‌نمایند تا دارای اکثریت آراء شوند و در تصمیم گیری های نهائی شرکت نقش بزرگتری ایفا نمایند. 

 

ش-  امکانات برون مرزی

سرمایه­گذاران خارجی ترجیح می‌دهند که امکان فروش محصولات شرکت مورد معامله در بازارهایی مانند آمریکا که تقاضای خرید بیشتری دارند وجود داشته باشد.

 

4- چند آمار قابل ملاحظه[4]

حداقل 102 میلیارد دلار در سال 2002 در صندوق‌های سرمایه گذاری پرمخاطره و یا آورده‌های شرکت‌های خصوصی          سرمایه گذاری شده که نسبت به سال 2001 فقط یک میلیارد دلار کاهش داشته است. در مقایسه در نیمه اول سال 2003 مقدار سرمایه‌گذاری در این صندوقها حدوداً 57 میلیارد دلار بوده است.

این مقدار سرمایه گذاری برابر با% 32/. تولید ناخالص جهانی بوده است.[5]

مقدار سرمایه گذاری در محصولات فنّاوری در سال 2002 حدوداً 39 میلیارد دلار بوده که %38 کل این سرمایه­گذاری‌ها را تشکیل می‌داد.

در سال 2002 حداقل 23 میلیارد دلار در شرکت‌های در حال توسعه سرمایه گذاری شد که در مقایسه با سال 2001 ، به میزان %38 کاهش داشت. همینطور نیمه اول سال 2003 شاهد کمترکاهش از 7 میلیارد دلار سرمایه گذاری در این بخش بوده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

روند سرمایه گذاری از سال 1998 تا سال 2002

 

 

 

روند سرمایه گذاری از سال 1998 تا سال 2002

 

نمودار درصد توزیع سرمایه گذاری

 

 

 

5- ساختار VC

ساختار این گونه صندوق­ها چنان است که افراد و یا موسسات بعنوان شرکاء با مسئولیت محدود(Limited Partners) در آنها سرمایه‌گذاری می‌نمایند در حالیکه شریک فعال
(General Partner) مدیریت سرمایه گذاری را در مقابل حق‌الزحمه تعیین شده‌ای (حدود %2 - 25/2 ) و شرکت در سود نهائی معامله (حدود %20) به‌عهده می‌گیرد.

متداول‌ترین شکل سازمان VC ها همان شرکت‌های با مسئولیت محدودCompany) (Limited Liability می‌باشند که در اروپا و آمریکا از نظر مالیاتی نیز واجد مزیت بیشتر هستند. طول مدت صندوق‌های VC  بین 6 تا 10 سال است ولی می‌توانند تا 3 سال بعد از آن نیز تجدید شوند. در پایان عمر قانونی        صندوق های مذزبور تمامی پول نقد و سهام شرکت تسویه می‌گرددگشته و حسابرسی‌های لازم ارائه داده می‌شودانجام می گردد.

 

لازم به تذکر است که هریک از صندوق های بودجه های اختصاصی (Fund) VC ها برای کاستن خطرپذیر سرمایه گذاری غالباٌ به‌صورت مجموعه‌ای از معاملات کوچکتر ترتیب داده می‌شود تا از ریسک آنها نیز کاسته شود.  و هر یک از صندوق های بودجه اختصاصی از لحاظ محصولات یا خدمات دارای سرمایه­گذاران معین، هدف مشخص، طول عمر و مقررات مختص خود می باشند. ضمناٌ سرمایه گذاری در هر یک از Fund ها به چند مرحله تقسیم می گردد و معمولاٌ کل سرمایه گذاری در سال های اول عمر آن انجام
می گیرد. همانطور که قبلاً اشاره شد VCها می‌توانند در مراحل مختلف عرضه محصولات فرآورده‌های شرکت‌های مورد نظر، از زمانی که فرآورده‌های آنها مورد سنجش بازار فروش خود قرار گرفته ولی هنوز به‌طور کامل برای عرضه آنها سازماندهی مورد نیاز ایجاد نگردیده، تا زمانی که شرکت‌ها برای توسعه فرآورده‌های خود و یا تولید محصولات بهتر نیاز به سرمایه دارند، وارد معامله شوند و از این طریق نیز خطرپذیر های سرمایه گذاری را کاهش دهند.

3/2 (دو سوم) کل سرمایه گذاری های سالیانه صندوق­ها در در شرکت­هایی انجام می گیرد که قبلاً در آنها سرمایه گذاری نموده اند و 3/1 (یک سوم) دیگر به معاملات جدیدتر اختصاص داده می شود.

 

 

6- مدل­ها/  سامانه­های موفق

در اختیار قراردادن سرمایه اولیه در شرکت های نوپا توسط دولت، یکی از راههای ترغیب سرمایه گذاری می باشد که منجر به تسریع رشد اقتصادی می گردد. نکته مهم تمرکز بر روی بخش خاص برای بدست آوردن بهترین جایگاه در دنیا است و بدین منظور باید با در نظر گرفتن اولویت های فنّاوری، تصمیم گیری نمود. ضمناٌ تلاش های سرمایه گذاری بدون برخورداری از نیروهای ماهر و با منابع محدود، نتیجه بخش نخواهد بود. در این راستا، پرورش بیشتر کارآفرینان فنّاوری باید به شکل برنامه های اولیه آموزشی صورت گیرد تا زمینه لازم برای تشویق افراد با استعداد در زمینه تجارت فراهم آید.

یکی از مهمترین عوامل سازنده محیط مطلوب برای جلب سرمایه گذاری‌های پرمخاطره، ایجاد تسهیلات پژوهش و توسعه   (Research & Development) که در حقیقت جزئی از فعالیت‌های سازمان‌های آموزش و پرورش را تشکیل می‌دهد، می‌باشد. واضح است که نیروی انسانی لازم برای شرکت‌های کارآفرین بیشتر از این بخش تامین می‌گردد و یکی از لازمه‌های اصلی اقتصادهای موفق همین سرمایه‌های مغزی می‌باشد که قادر به رقابت در سطح منطقه‌ای و حتی جهانی در حوزه  نوآوری های محصولات خواهند بود.

 

7- روند سرمایه گذاری جهانیVC در فنّاوری های پیشرفته و الگوهای موفق بین‌المللی 

 

7-1- روند جهانی بازار سرمایه‌گذاری‌های پرمخاطره در High-Tech

یکی از مهمترین عوامل شتاب اقتصاد جهانی تأثیر فنّاوری‌های دیجیتال است که ذخیره، تجزیه و تحلیل، و انتقال اطلاعات به میزان فوق­العاده بالا را در اختیار حتی کوچکترین شرکت-ها قرار میدهد. در همین رابطه روند و نحوه جمع آوری اطلاعات قابل استفاده در کوتاهترین مدت زمان و با کمترین هزینه نقش مهمی در برتری این گونه مؤسسات بعهده دارد.

آمار به دست آمده نشانگر این است که سرمایه گذاری­ها، به خصوص در فنّاوری های جدید نظیر IT در برخی کشورهای کوچک اروپائی و آسیائی بسیار قابل توجه بوده و باعث رشد چشمگیر
شرکت­ها در این کشورها گشته است. شکل زیر حجم سرمایه گذاری های انجام گرفته در بخش
فنّاوری های پیشرفته در سال 2002 را در 20 کشور اول جهان نشان می دهد.

 

 

 

 

 

*آمار سرمایه گذاری های خصوصی ((PE در جهان

 

رتبه بندی کشور

حجم

سرمایه گذاری

میزان سرمایه های

جمع آوری شده

رتبه بندی کشور

حجم

 سرمایه گذاری

سرمایه های

جمع آوری شده

1. آمریکا

68ر62

89ر54

11. استرالیا

21ر1

21ر0

2. انگلستان

58ر9

42ر13

12. هند

05ر1

16ر0

3. فرانسه

53ر5

54ر4

13. اسرائیل

98ر0

14ر1

4. ایتالیا

48ر2

89ر1

14. اسپانیا

92ر0

60ر0

5. ژاپن

38ر2

72ر0

15. هنگ کنک

75ر0

55ر0

6. آلمان

37ر2

55ر1

16. اندونزی

56ر0

N/A

7. کره جنوبی

95ر1

36ر0

17. فنلاند

43ر0

68ر0

8. هلند

63ر1

13ر1

18. آفریقای جنوبی

37ر0

08ر0

9. کانادا

57ر1

07ر2

19. چین

35ر0

32ر0

10. سوئد

39ر1

61ر0

20. بلژیک

34ر0

12ر0

* اعداد به میلیارد دلار

 

 

 

 

 

*حجم سرمایه گذاری جهانی و منطقه ای

 

منطقه

حجم سرمایه گذاری*

میزان سرمایه های جمع آوری شده

 

جهان

10ر660

04ر788

94ر127

آمریکای شمالی

19ر466

76ر554

57ر88

اروپای غربی

53ر122

50ر153

97ر30

آسیا و اقیانوسیه

49ر46

83ر54

34ر8

خاورمیانه و آفریقا

75ر10

14ر12

39ر1

آمریکای جنوبی و لاتین

30ر12

68ر9

62ر2-

اروپای شرقی

86ر1

13ر3

27ر1

* اعداد به میلیارد دلار

 

 

*آمار سرمایه گذاری های جهانی در فنّاوری های پیشرفته

 

 

با پیشرفت فرآورده‌های فنّاوری و با بالا رفتن معیارهای ارائه خدمات مربوط به این نوع محصولات در دیگر نقاط جهان بازار های منطقه شاهد تغییرات زیر خواهند بود:

 

عرضه کنندگان خدمات فنّاوری Technology Providers (خصوصاً شرکت های فعال در زمینه ارتباطات و اطلاعات ICT) برای جوابگویی به خواسته­ها و جلب رضایت مشتریانی که از اینگونه خدمات در جهان غرب آگاهی دارند راهی جز بهبود بخشیدن به توانایی توزیع خدمات خود ندارند.

اقتصادهای قدیمی (Old Economy) با گسترش هرچه بیشتر این فنّاوری‌ها فرصت افزایش کارای، زمینه دسترسی به مشتریان زیادتر و همچنین بهبود تنظیم مرکز فعالیت خود را خواهند داشت.

اقتصاد منطقه‌ای شاهد رشد صنایع دیجیتال جدید از جمله شبکه اطلاع رسانی جهانی(Internet)، مراکز ذخیره اطلاعات (Data Storage/Hosting Centers)، مراکز خدمات تلفنیCall Centers خواهد بود.

مؤسسات فنّاوری جدید با ارایه فرآورده های نوین در مقابل محصولات شرکت های قدیمی تر که قادر به رقابت با این فنّاوری های جدید نیستند تشکیل شده و در رونق هرچه بیشتر اقتصاد جدید مؤثر خواهند بود.

 

فنّاوری های جدید دیجیتال موجب سازندگی بیشتر مؤسسات، مقرون به صرفه شدن هر چه بیشتر آنها و همچنین رقابت بهتر آنها در عرصه جهانی خواهند بود. لازم به تذکر است که این فعالیت­ها دقیقاً در بخش‌هایی از اقتصاد کشور رخ خواهد داد که از نیروی انسانی ماهر و  قابل دسترس بهره‌مند می‌باشند. این امر در تشکیل شرکت های عرضه کننده محصولات و خدمات فنّاوری نقش مهمتری را ایفا می کند.

با این حال در این جو اقتصادی جدید و با بودن نیروی انسانی ماهر، مشکل بزرگ شرکت های نوپا مخصوصا انهائیکه محصولات و خدمات فنّاوری ارائه می کنند (NTBC) New Technology-Based Companies، دستیابی به منابع مالی از قبیل وام های بانکی می باشد. در مورد شرکت های معتبر و با سابقه بهره­وری، گرفتن وام های درازمدت و با بهره پایین چه از موسسات مالی و بانکی و چه از منابع دولتی امری ساده است. اما برای این شرکت های نوپا که نه فقط سابقه فروش و یا درآمد، بلکه وثیقه لازم برای گرفتن کمک مالی از این منابع را ندارند تنها راه چاره استفاده از سرمایه های شخصی بنیانگذاران شرکت و یا قرض از افراد خانواده و فامیل می باشد. به علاوه عامل دیگر متمایز کننده این قبیل شرکت های نوپا، فقدان محصول قابل ارزیابی آنها می باشد زیرا دارایی­های غیرقابل لمس آنان از قبیل طرح­ها، نتایج پژوهش­ها و تخصص های فنی را به سادگی نمی توان ارزیابی کرد. از طرف دیگر به دلیل محدودیت سرمایه های شخصی، شرکت به منابع مالی بیشتری برای ادامه برنامه­ها و عرضه محصولات خود نیاز دارد. بنابراین اهمیت نقش VCها در جلب سرمایه به منظور پیشرفت فعالیت شرکت های نوپا جلوه گر می شود.

 

 

 

 

 

 

 

7-2- روند سرمایه گذاری های VC  در آسیا

نمودارهای زیر بیانگر حجم و روند سرمایه گذاری های VC در منطقه آسیا می باشد:

 

 

 

 

 

همانطور که در نمودارهای فوق مشاهده می شود، خاورمیانه سهم مهمی در بازار سرمایه گذاری جهانی VC ندارد و بزرگترین سرمایه گذاری های مشترک خصوصی در آسیا براساس دارائی های خالص و آورده شرکا در کشورهای هنگ­کنک، ژاپن، سنگاپور، کره و چین انجام گرفته است[6]. بازارهای اقتصادی در حال رشد (که تقریباٌ شامل تمامی کشورهای خاورمیانه می باشد) برای انتخاب سرمایه گذاری‌های VC با چالش های بسیاری روبرو هستند و به مهارت بیشتری در ارزیابی معاملات خود نیاز دارند. به علاوه عمده بازارهای در حال رشد آسیایی که بدنبال تشکیل صندوق های VC می‌باشند با کمبودهائی مواجه هستند که در ممالک غرب بخاطر امکانات مالی و قوانیـن موجـود، اینگونه موانع موجود نمی باشند. برای مثال به موارد زیر می توان اشاره کرد:

 

اوضاع سیاسی متحول و ضعف قوانین بانکی و مالی حاکمه در آنها

عدم استفاده از طرح های تجاری (Business Plan)

ضعف برنامه های پژوهشی دانشگاهی

عدم کیفیت و تجربه مدیریت لازم برای تشکیل و اداره صندوق های VC

 

همچنین در این بازارها راه‌های خروج از سرمایه گذاری‌ها(Exit Strategy) بسیار محدود می باشند زیرا امکان عرضه سهام شرکت های خصوصی برای اولین بار در بازار بورس سهامIPO
وجود ندارد و یا بسیار مشکل می‌باشد. به این ترتیب با اینکه بازارهای آسیایی برای صندوق های VC فـرصت های سـرمایه گـذاری بسیار خـوبـی را عرضه می نمایند ولی به طور کلی سـرمایه گـذاری در این بازارها پر مخاطره تر و زمان بهره­مندی از آنها نیز طولانی تر می باشد. از این رو بیشتر سرمایه گذاری های صندوق های VC در ممالک در حال رشد و بدست شرکت های عمده و اشخاص حقوقی که سرمایه های بزرگتر و تحمل خطرپذیر بیشتری را دارند صورت می گیرد (بیشتر از 50% وجوه اختصاصی صندوق های سرمایه گذاری پر مخاطره در قاره آسیا از طرف شرکت های عمده و فقط 7% از این نوع سرمایه­گذاری­ها بدست افراد حقیقی بوده است.) [7]

 

صفات اختصاصی این بازارها را می توان بطور خلاصه زیر عنوان نمود:

 

فرصت های سرمایه گذاری وجود داشته، رقابت بسیار کم است، در عین حال این محیط فاقد رهبری مناسب است

معاملات پراکنده اند

به علت عدم درک و آشنایی با سامانه سرمایه­گذاری، سرمایه­داران و تجار محلی حاضر به فروش شرکت خود و یا سرمایه گذاری در آن­ها توسط افراد دیگر در آن­ها نمی باشند.

روابـط (خصـوصـی و فامیلی) بجای ضوابط اداری در بـازار حکمفرماست

 

7-3-  VCدر کشورهای اسلامی

صندوق‌های سرمایه گذاری پرمخاطره (VC) در تنوع بخشیدن به اقتصادهای GCC و تشویق ایجاد شرکت‌های خصوصی و در حال رشد سریع، خارج از صنایع نفت و گاز و همچنین نوآوری اینگونه شرکت­ها نقش مهمی ایفاء می‌نمایند. طبیعتاٌ شرکت‌هایی که از حمایت اینگونه صندوق‌ها برخوردار نیستند رشد کمتری نسبت به شرکت‌های تحت پشتیبانی این صندوق­ها داشته اند.

کشورهای اسلامی برای رفع تناقضات موجود میان ساختار سرمایه گذاری های غربی و قوانین شریعت، به اعمال تغییراتی در اساس ساختارهای مذکور پرداخته اند. در ممالک اسلامی و طبق قوانین شریعت، سرمایه گذاری در شرکت‌هایی که محصولات آنها از نظر شرعی حلال محسوب نمی‌شود، مقدور نمی‌باشد. به این ترتیب بیشتر سرمایه گذاری‌های موجود در شرکت‌هایی هستند که محصولات آنها را فنّاوری‌های جدید تشکیل می دهد. نمونه­هایی از سرمایه­گذاری‌هایی که مورد مطالعه قرار گرفته اند مانند Injazat Technology Fund وAbraaj Capital Fund (Dubai) نشان دهنده این حقیقت است که سرمایه گذاری در شرکت‌هایی که محصولات و خدمات آنها برای موسسات دولتی که بازار رایج این محصولات محسوب می شوند، بیشتر مورد پسند می‌باشد. در ضمن بیش از سرمایه گذاری در شرکت‌های نوپا، این VC ها سرمایه گذاری در شرکت‌های در حال توسعه را ترجیح می‌دهند. لازم به تذکر است که امکان IPO (تبدیل شرکت های خصوصی به شرکت‌های عضو بازار بورس برای اولین بار) در ممالک عربی رایج نیست، با این حال تعدادی از VC های موجود برای تسهیل خروج سرمایه گذاری‌های خود اقداماتی را شروع نموده اند که پایان دادن به صندوق‌های سرمایه گذاری و تسویه حساب با سرمایه­گذاران مربوطه را امکان‌پذیر نمایند، تا از این رو صندوق‌های تازه‌ای را پایه‌ریزی کرده و باعث گسترش هر چه بیشتر عملیات گردند.

 

7-4-  بررسی نمونه­هایی از کشورهای آسیایی و VC های فعال در آنها

برای آشنائی بیشتر با فعالیت­هائی دولتی که در برخی ممالک آسیائی در رابطه با تشویق و ترویج سرمایه گذاری های VC انجام گشته میتوان از موارد زیر نام برد:

 

الف)  دوبی- صندوق‌های فنّاوری Injazat:

 صندوق فنّاوری اینجازت (Injazat Technology Fund) دوبی صندوق سرمایه‌گذاری‌ پر مخاطره ای با اعتبار حدود 50 میلیون دلار است که با مطابقت کامل با اصول  شریعت و با هدف تامین منابع مالی و با تجربه جهت حمایت و در نتیجه ارتقاء شرکت‌های فنّاوری در منطقه MENA (خاورمیانه- شمال آفریقا) ایجاد شده است. لازم به ذکر است که تعداد معاملات در نظر گرفته شده برای صندوق اینجازت حدوداٌ 10 عدد می باشد و حداقل میزان سرمایه گذاری در این صندوق معادل 3 الی 5 میلیون دلار است که در مقایسه با صندوق های مشابه آمریکائی حداقل در نظر گرفته شده بسیار بالا می باشد.

 

دیدگاه کلی اینجازت برای ارتقاء شرکت‌های کوچک به ‌شرکت های معتبر بر پایه منابع مغزی قابل استفاده، همکاری تیمی، مدیریت با تجربه، و برنامه ریزی صحیح می‌باشد و نقش فعالی به‌عنوان سرمایه گذار اصلی در ارائه این مدیریت و منابع مورد لزوم ایفاء می‌کند که در واقع از ضروریات حیاتی جهت رشد و باروری این‌گونه شرکت ها است.

اینجازت به منظور تقلیل خطرپذیر و خطرات احتمالی سرمایه گذاری و در جهت افزایش هرچه بیشتر سوددهی در موسسات متنوع سرمایه گذاری کرده و بدین طریق به رشد شرکت های فنّاوری اطلاعات در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا کمک می نماید. وجود پیش زمینه های قبلی محصولات شرکت در بازار نقش مهمی را در انتخاب معاملات این صندوق ایفا می کند. بنابراین اینجازت تمایلی به سرمایه گذاری بر روی محصولات یا خدمات جدید نظیر Nanotechnology  ندارد.

صندوق اینجازت به ‌وسیله موسسه اسلامی جهت ارتقائ بخش خصوصی
(Islamic Corporation for the Development of the private Sector- ICD)  که وابسته به گروه بانک توسعه اسلامی(IDB)  است و همچنین (Gulf Finance House-GFH) و با شراکت بانک اسلامی دوبی(DIB)، شرکت توسعه و اقتصادی عربستان سعودی (SEDCO) و شرکت سرمایه‌گذاری خارجی ایران(IFIC)  تاسیس شده است.

 

ب) هندوستان

در هندوستان، دستیابی به بیلان واقعی میزان سرمایه گذاری  VCمشکل است زیرا طبق قوانین و مقررات موجود، تعداد بسیاری از آنها جزیی از سرمایه‌گذاری خارجی محسوب می‌گردند. با این حال، به جرأت می توان گفت که در سال 2003، میزان اعتبارات VC ها در هندوستان حدود 600-500 میلیون دلار بوده است که نسبت به سال 2002 و 2001 کاهش فاحشی را نشان می‌دهد (به ترتیب 1/1 میلیارد دلار و 900 میلیون دلار).

 

بیشتر این سرمایه­گذاری‌ها در بخشهای وسایل ارتباط جمعی و امور مربوط به بهداشت و درمان به چشم می خورد. باید توجه داشت که سرمایه گذاری VC در هندوستان کمتر از چین و ژاپن می‌باشد و در حال حاضر، هندوستان مقام پنجم را از این نظر در آسیا دارا می‌باشد. علیرغم بازار وسیع هندوستان، به دلایلی مانند شرایط اجتماعی و نقش دولت به‌عنوان خریدار اصلی محصولات حاصل از سرمایه گذاری VC(به‌عنوان مثال واکسن های مختلف)، بوروکراسی دست و پا گیر و فساد مالی، این بخش از اقتصاد از رشد ممکن برخوردار نبوده است.

اخیرا به دنبال بازدید از منطقه حیدرآباد، تعدادی از سرمایه­گذاران آمریکایی به سرمایه گذاری VC در زمینه فنّاوری اطلاعات و ارتباطات و زیست فنّاوری در هندوستان علاقمند شده و تصمیم به ایجاد شرکت‌های نوپا در این منطقه گرفته اند. امکان در بر گرفتن زمینه‌های کاملاً متفاوتی مانند فنّاوری نانو (Nano-Technology) و مواد جدیدnew materials نیز در این سرمایه­گذاری­ها وجود دارد. با این حال بررسی انجام شده توسط انجمن ملی شرکت‌های نرم‌افزاری (Nasscom) برای سال 2004، مشکلات فراوانی را برای بخش VC پیش‌بینی نموده  است.  برخی از این مشکلات عبارتند از:

فقدان روابط کاری میان افراد فعال در زمینه های مختلف سرمایه گذاری

دشوار بودن مراحل اولیه سرمایه گذاری (در نتیجه تنها افراد ثروتمند قادر به سرمایه گذاری در شرکت های نوپا می باشند)

محدودیت میزان سرمایه­گذاری­ها نسبت به غرب

نبود آمار دقیق در مورد شرکت­هائی که براساس امتیازهای حاصله از مالکیت های معنوی تاسیس گشته اند.

 

ج) چین

توسعه بازار و بخش VC در چین بعد از پیوستن این کشور به سازمان تجارت جهانی (WTO)، مباحث زیادی را بدنبال داشته است. در زیر بخشی از ارزیابی وضعیت و مقررات جدید و چگونگی تاثیر آنها در کشور چین آورده شده است.

در ژانویه 2003، مقررات جدیدی جهت ساماندهی و مدیریت شرکت VC با سرمایه خارجی(FIVCEs) تدوین شد. وزارتخانه‌های تجارت خارجی و همکاریهای اقتصادی، علوم و فنّاوری، همچنین دفاتر دولتی صنعت و بازرگانی، مالیات، مبادلات خارجی، قوانین و مقررات جدید را تحت عنوان "مقررات اداری مربوط به شرکت‌های VC با سرمایه خارجی" تدوین کردند. این سلسله  مقررات از ماه مارچ همان سال قابل اجرا گردید و به سرعت جایگزین مقررات پیشین شد که با توجه به تحولات سریع چین فاقد کارآیی به‌نظر می‌آمدند. از آن جمله تسهیلات قوانین جدید که در ابتدا تصور ایجاد صندوق VC در کشور چین را بسیار غیر قابل باور می‌کرد، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 

قوانین مربوط به حداقل سرمایه مورد نیاز

پیش‌نیازهای مربوط به اخذ صلاحیت سرمایه گذاری 

انعطاف در مقررات مربوط به برداشت سود

مقررات خروج از سرمایه گذاری

باز پس گرفتن سرمایه با حداقل موانع

قوانین جدید حاوی مواردی از مقررات پیشین است اما در زمینه‌هایی مانند مفهوم شراکت، انعطاف بیشتر و محدودیت کمتری دارد. مقررات جدید و همچنین تاثیر آنها بر روی سرمایه­گذاران بالقوه در زیر ذکر شده است :

 

به اشخاص حقیقی و شرکت‌های شامل 2 الی 50 سرمایه دار اجازه داده می‌شود که در صندوق های  فنّاوری برتر که ممنوعیت قانونی ندارند، سرمایه گذاری کنند.

حداقل میزان سرمایه اصلی برای اشخاص حقیقی 5 میلیون دلار و برای اشخاص حقوقی 10 میلیون دلار می‌باشد. بعلاوه، بجز سرمایه‌داران اصلی، دیگر شرکا باید حداقل مبلغ 1 میلیون دلار سرمایه گذاری کنند.

میزان در خواست سرمایه از اشخاص حقیقی می‌تواند بر اساس نیاز معاملات و مطابق قوانین تطبیق داده شود، ولی دوره این درخواست­ها نباید از 5 سال اول عمر سرمایه گذاری تجاوز کند مگر این که قبلا بین شرکاء توافق به‌عمل آمده باشد.

میزان و طریقه پرداخت سود به شرکا قبلا به ‌وسیله خود سرمایه‌داران و با رعایت اصول و قوانین جدید تعیین می‌گردد.

مالیات سود سرمایه گذاری با رعایت قوانین مالیاتی PRC مقرر می‌گردد.

 

صندوقهای سرمایه گذاری چین تا پایان سال 2002[8]

 

اسامی صندوق ها

 

سرمایه صندوق (میلیون دلار)

First Eastern Group

378

Asia Strategic Investment

305

Shenzhen Capital Group

250

BOCI Direct Investment Management

150

China Merchants China Investment Management

134

           

 

 

 

 

د) مالزی

در سال 1995 پروژه سوپر کریدور مولتی مدیای مالزی Multimedia Super Corridor Project  (MSC) در زمینی به مساحت 50x 15 کیلومتر مربع، در جنوب کوالالامپور تاسیس شد و تاکنون توانسته است سرمایه گذاری در تعداد 362 شرکت فنّاوری را ممکن سازد. به عقیده متخصصین، پروژه مذکور بعد از گذشت حدود 10 سال و با وجود روند رو به رشد ارتباطات در سطح جهان با مشکلات زیر مواجه است:

 

فقدان نیروی ماهر

سوء استفاده­های نرم افزاری

کمبود سرمایه­گذاران علاقمند به VC

انتخاب و اولویت بندی فنّاوری‌ها

میزان تعهد کارآفرینان فنّاوری و روش آنان در کمک به رشد اقتصادی

 

شرکت‌های عمده VC در مالزی[9]

(به ترتیب سرمایه تحت نظر صندوق تا پایان سپتامبر 2003)

میزان بودجه اختصاصی (میلیون دلار)

نام موسسـه

600/1

Malaysia Debt Ventures

900

Malaysia Venture Capital Management

471

Mayban Ventures (a)

442

Navis Investment Partners (a)

300

National Entrepreneur Corp (a)

a - در پایان سال 2002

 

صندوق سرمایه گذاری پرمخاطره MAVCAP

در طی سال گذشته یک شرکت دولتی Malaysia Venture Capital Management (MAVCAP)  و چهار شریک VC متعلق به آن، روی هم رفته مبلغ 8/22 میلیون رینگیت(RM)  را به‌عنوان اعتبار اولیه وارد بازار کردند که در مقایسه با 7/6 میلیون RM در سال2002 شاهد240% افزایش بوده است. به گفته این شرکت، مقدار مذکور برابر با 10% کل سرمایه گذاری VC در کشور بوده است[10]. در سال 2004، هدف شرکت MAVCAP، تزریق 31 میلیون رینگیت بعنوان سرمایه اولیه، به بازار VC می‌باشد. باید در نظر داشت که میزان تامین اعتبارات اولیه این شرکت برابر با 34% کل سرمایه‌گذاری‌های این شرکت در سال گذشته می باشد.

از ابتدای تشکیلMAVCAP در سال 2001 تا به امروز در 52 شرکت سرمایه گذاری کرده است که ارزش کل این سرمایه­گذاری­ها بالغ بر 4/141 میلیون رینگیت بوده و نیمی از آن در شرکت های نوپا می باشد. این‌گونه اقدامات نشاندهنده اهتمام و دیدگاه دولت و مجموعه MAVCAP مالزی به این مقوله است.

به‌نظر کارشناسان، شرکت‌های نوپای مالزی در مقایسه با شرکت‌های همسان خود در سطح منطقه ای و  بین‌المللی از شانس بهتری برای تامین اعتبارات VC برخوردار می‌باشند. با این حال از هر 100 طرح تجاری ارائه شده در کشور فقط %3-1 اعتبار لازم را دریافت می‌کنند و میزان موفقیت
آن­ها حدود %5-3 است. در مقایسه سال گذشته از 140 طرح تجارتی ارائه شده به MAVCAP جهت درخواست تامین منابع مالی اولیه فقط به 12 شرکت نوپا اعتبار داده شده که این رقم برابر با %8-6 کل طرح­ها می باشد. بیشترین رقم اعتبارات اولیه MAVCAP در سال گذشته به طرح‌های مربوط به فنّاوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، در زمینه های نرم افزار، خدمات اینترنتی، ارتباطات بی‌سیم و همچنین فنّاوری‌های پزشکی، درمانی و محیط زیستی تعلق گرفت. همچنین در سه ماهه اول سال2004 MAVCAP  روی چند شرکت در حال توسعه نیز سرمایه گذاری کرده است. پیش بینی می شود که تا پایان سال 2004 کل درخواست­ها برای گرفتن اعتبار به 150 الی 200 مورد برسد و MAVCAP جمعاٌ در 20 الی 22 شرکت نوپا سرمایه گذاری نماید.

 

8- زیربنای حقوقی و مالیاتی مورد نیاز سرمایه گذاری صندوق های VC

 

شرکت های VC و سرمایه گذاری های آن بر پایه قوانین شرکت های سهامی، مقررات مالیاتی و قوانین بانکی و مالی شرکت، بنیانگذاری گشته و اداره می شوند. به این جهت برای تضمین شفافیت در امر تشکیل Fundها و اداره سرمایه گذاری های VCها زیربنای مذکور از اهمیت بسیاری برخوردار است. به موازات زیربنای مذکور، جو اعتماد و مسئولیت جوابگویی، عنصر دیگر موفقیت VCها میباشد که به کارآفرینان و همچنین سرمایه­گذاران اجازه و جرات انجام خطرپذیر را می دهد. از طرف دیگر گام‌های اولیه باید با هدف تنظیم قوانین حقوقی برای حمایت از مالکیت های معنوی(Intellectual Property)  و تلاش برای رسمیت دادن به آن برداشته شوند (به عنوان مثال جلوگیری از سوء استفاده نرم افزاری). بدون شک برنامه های تخصیص سرمایه برای شرکت های کوچک نباید به گونه ای باشد انگیزه های اقتصادی را تحریف کرده و موجب تکرار اشتباهات تاریخی گردد.

قوانین باید به شکلی تنظیم گردند که مشکلات بانک ها و سایر موسسات مالی اعطاء کننده وام به کارآفرینان خصوصاٌ در مورد شرکت های نوپا رفع گشته و بازسازی صنعتی به طور جدی اجرا گردد. از ملزومات دیگر گسترش فعالیت صندوق های سرمایه گذاری پرمخاطره و ترغیب سرمایه گذاری در آن ها می‌باشد. در این خصوص می توان به موارد زیر اشاره نمود:

 

وضع قوانین مالکیت خارجی با هدف کاهش محدودیت­ها و همچنین تقویت و مرسوم کردن حمایت از سرمایه­گذاران جزء 

هماهنگ سازی روش های مالیاتی، همسو با قوانین سایر کشورها

فراهم نمودن زمینه و مجازسازی سرمایه گذاری برای موسساتی نظیر شرکت های بیمه و صندوق‌های بازنشستگی

ایجاد تسهیلات برای روش های ساختاری جدید ( سهام ممتاز و قابل تبدیل) 

 

صحت و درستی طرح تجاریBusiness Plan (BP) براساس دلایل مستدل باید قابل دفاع باشد و نیز تکثیر و توزیع آن باید محتاطانه صورت گیرد، زیرا خطر افشا شدن یک اختراع و در نتیجه به مخاطره انداختن حق ثبت و امتیاز آن وجود دارد. این مسئله در مورد حقوق مالکیت های معنوی و پیشنهادات بکر نیز صادق است. در این رابطه لازم است توافقنامه های قانونی (قابل پیگرد) عدم افشاسازی (Confidentiality Agreement) امضاء گردند.

از آنجاییکه ارزیابی پیشرفته (Due Diligence) یکی از مراحل اساسی انتخاب سرمایه گذاری به شمار می آید، باید چهارچوب قانونی و زمانبندی دقیقی برای آن در نظر گرفته شده و امکان اجرای آن از آغاز  مذاکرات وجود داشته باشد. در این رابطه می بایست مجوزهای قانونی تحقیق و تجسس در پیشینه/ سوابق افراد و شرکت­ها فراهم گردد.

 

شروط و مقررات سرمایه گذاری هر یک از صندوق­ها باید به صورت کتبی در شرایط قرارداد (Term Sheet)  آن که بر مبنای مستندات رسمی و قانونی آماده شده است، ثبت گردد. این برگه که قبل از تنظیم اساسنامه حقوقی شرکت و تنها برای برقراری خط مشی مذاکرات و ارزیابی اولیه میان سرمایه­گذاران و VC ها تهیه می شود، یکی از مهم­ترین عناصر  سرمایه گذاری می باشد و باید موارد زیر را در برگیرد:

 

شرایط مقدم بر سرمایه گذاری

اداره و مدیریت شرکت های مورد سرمایه گذاری

 استخدام کارمندان کلیدی توسط شرکت های مورد سرمایه گذاری

معیارها و مقیاس های ارزیابی کارایی و زمانبندی آن­ها

مسئوولیت­های متداوم و تعهدات طرفین پس از خروج از سرمایه گذاری

بندها یا شرایط جلوگیری از رقابت پس از خروج از سرمایه گذاری

 

چون در بعضی مواقع سرمایه گذاری های صندوق های VC نیازمند وجوه بیشتری هستند، (معاملات آن طور که پیش بینی می شد عمل نمی کنند یا به قیمت خرید و یا سرمایه گذاری در آن ها اضافه
می گردد) به منظور تامین نیاز فوق، باید مقرراتی برای درخواست سرمایه بیشتر و یا افزایش سرمایه شرکای موجود درTerm Sheet  قید شود.

صندوق های VC باید شامل قوانینی برای دریافت سرمایه باشند تا در صورت لزوم به پرداخت وجوه اضافی در معاملات انجام شده این نیاز را تامین نموده و همچنین سرمایه­گذاران را از نتایج عدم پرداخت وجوه مذکور آگاه سازند.

اصطکاک منافع (Conflict of Interest) در سرمایه گذاری نیز از جمله مشکلاتی است که باید در زمان انتخاب اعضای گروه سرمایه گذاری مورد توجه قرار گیرد و Term Sheet سرمایه گذاری برای جلوگیری از آن به کار گرفته می شود. قوانین مربوط به قابلیت انتقال سهام صندوق نیز باید به گونه ای وضع گردند که مشکلات حقوقی و مقرراتی به دنبال نداشته باشند.

 

صندوق های VC باید به منظور حمایت از سرمایه­گذاران و افزایش میزان سود معاملات از یک هیئت مشورتی  (Advisory Team)برخوردار باشد تا نه تنها در زمینه انتخاب و ارزیابی شرکت های مورد معامله، بلکه در مسائل حقوقی و اجرائی سرمایه گذاری نیز از تجربه و تخصص آن­ها استفاده شود.

این هیئت مشورتی که می تواند از اعضای موسسات حقوقی و مالی غیر وابسته به صندوق VC تشکیل شده باشند، رسیدگی به امور زیر را بر عهده دارد:

 

درخواست سرمایه اضافه بر میزان مشخص شده از شرکاء 

موارد مربوط به افزایش سهام در هر یک از سرمایه­گذاری­ها

تمدید مدت مراحل سرمایه گذاری 

تمدید زمان عملکرد سرمایه گذاری

سرمایه گذاری در شرکت­هائی که مدیران VC در آنها سهامدار می باشند           (Conflict of Interest)

 

در شرایط خاص نظیر موارد زیر سرمایه­گذاران می توانند حق عزل مدیر فعال و یا مدیر عامل شرکت سرمایه گذاری و حتی فسخ معامله را برای خود محفوظ نگاه دارند:

 

در مواردی که مدیران مذبور به جرائم سنگین نظیر کلاه برداری محکوم گشته و یا اعلام ورشکستگی نمایند.

زمانی که مدیران مربوطه نتواند وقت و منابع کافی به صندوق اختصاص دهد. (به بخش  افراد کلیدی  بند زیر مراجعه فرمائید.)

زمانی که درصد مشخصی از سرمایه­گذاران به دلایل مختلف خود به عزل آن­ها رای دهند.

همچنین در صورت اخذ رای کافی سرمایه­گذاران قادر به فسخ سرمایه گذاری می باشند.

هنگامی که وجود افراد متخصص و با تجربه و یا همکاری اشخاص معتبر برای موفقیت سرمایه گذاری ضروری می باشد، مشارکت این  افراد کلیدی  در صندوق، امری متداول است. در صورت ترک و یا عدم ادامه  همکاری این اشخاص با شرکت سرمایه گذاری و یا در صورت فوت آن­ها سرمایه­گذاران می توانند به متوقف کردن سرمایه گذاری بیشتر در  صندوق و یا انحلال آن رای دهند.

 

مقررات مندرج در Term Sheet همچنین باید شامل ماده ای باشد که به موجب آن تمام شرکای هر یک از صندوق­ها از اطلاعات یکسان در مورد معاملات برخوردار باشند و چنانکه هرگونه کمک اضافی نظیر اطلاعات بیشتر در رابطه با حسابرسی آن­ها در اختیار یکی از آنان قرار گیرد سایر شرکاء نیز از آن بهره­مند گردند.

 

 

 

9 - سازمان و مدیریت VC

 

1-9- شاخص مدل تجاری VCها و اجزاء کلیدی آن

VCها می توانند با سرمایه خود به شکل شرکت های خصوصی و مستقل عمل کرده و یا گوشه ای از سرمایه بانک های تجاری و شرکت های بیمه یا شرکتهای صنعتی را که در اختیار آن­ها قرار می­گیرند، برای معاملات صندوق مورد استفاده قرار دهند. همچنین صندوق­ها می توانند شرکت های نوپا را در دستیابی به بودجه های دولتی در سطح استان و کل کشور که برای اینگونه سرمایه­گذاری­ها در نظر گرفته شده اند یاری نمایند.

از لحاظ حقوقی شرکت های سهامی با مسئولیت محدود، می توانند به سه شکل
 Limited Partnership) LP (Limited Liability Partnership) LLP   و LLC     (Limited Liability Company)  تشکیل گردند که مزایا و خصوصیات  هر یک از سازمان های مذکور از لحاظ اعتبار، مقررات مالیاتی و مسئولیت های مدیریتی با یکدیگر متفاوت می باشند.

VC های موفق می توانند طی دوره 10 الی 15 ساله فعالیت، تعداد صندوق های سرمایه گذاری  خود  را به 6 الی7 صندوق مستقل که هر یک شامل چندین معامله مشابه هستند افزایش دهند. این سرمایه­گذاری­ها هر یک به صورت مجزا مدیریت می گردند و هر کدام شرکای محدود (LP) و شریک فعال (GP) جداگانه ای دارند و استراتژیراهبرد­ها و اولویت های هر یک با دیگری متفاوت است. اگرچه برخیVCها تمام سرمایه گذاری های خود را روی یک بخش صنعتی متمرکز می نمایند ولی به منظور کاهش میزان خطرپذیر، سرمایه گذاری های آن­ها در محصولات متفاوت هر بخش تقسیم می‌گردد.

این سرمایه­گذاری­ها با میزان سرمایه تعیین شده از قبل انجام می گیرند و به محض رسیدن به اندازه مورد نظر، امکان سرمایه گذاری مجدد در آنها وجود ندارد.

 

یکی از انواع سرمایه گذاری‌های VC، سرمایه گذاری مستقیم(Direct Investment)  نامیده
می شود. این نوع سرمایه گذاری را می توان در موارد زیر مشاهده نمود:

 

هنگامی که بودجه صندوق­ها به آن دسته فرصت های سرمایه گذاری اختصاص داده می شوند که با فنّاوری اصلی شرکت مادر که قبلاٌ سرمایه گذاری عمده ای در آن انجام شده، همسو هستند

در جاییکه میان خدمات یا محصولات شرکت مادر و شرکت های جدید اشتراک مساعی وجود داشته باشد

زمانیکه سرمایه گذاری به صرفه جویی در هزینه های شرکت مادر منجر گردد.

 

این نوع سرمایه­گذاری­ها، غالباٌ با اهداف راهبردی VCها و با سرمایه شرکت های مادر صورت
می گیرد. در حالیکه هدف اولیه سایر سرمایه گذاری هایVCتنها بازده سرمایه با سوددهی می باشد.

 

9-2- ساختار معمول صندوق High-Tech VC

 

 

9-3- فرآیند VC

شکل زیر مراحل سرمایه گذاری VC را نمایش می دهد:

انتخاب معامله و
 سرمایه گذاری

جمع آوری سرمایه

افزایش ارزش معامله

خروج از سرمایه

 

 

 

 

 

مرحله نخست خود دربرگیرنده موارد زیر است:

 

آغاز سرمایه گذاری

انتخاب شرکت مورد معامله

 

ارزیابی

سازماندهی معامله

قرارداد سرمایه گذاری

 

 

تامین سرمایه و بازاریابی جهت سرمایه گذاری  مستلزم اقدامات زیر می‌باشد که ممکن است به هفته ها و ماهها زمان نیاز داشته باشد.

 

تعیین میزان سرمایه برای هر یک از معاملات

شناسائی سرمایه­گذاران مناسب هر یک از معاملات

ارائه شرح اساسنامه و چشم انداز (Prospectus) به سرمایه­گذاران بالقوه

تامین سرمایه های مورد نیاز هر معامله

 

بالا بودن سرمایه مورد نیاز، میزان خطرپذیر و طول مدت سرمایه گذاری و غیر نقدینگی آن  را می توان از ویژگی های سرمایه گذاری پر خطرپذیر به شمار آورد. به دلایل فوق، عموماٌ افراد معمولی به VC ها دسترسی ندارند و VCها برای جمع آوری سرمایه های مورد نیاز به افراد ثروتمند و یا سرمایه­گذاران حرفه ای رو می آورند.

انتخاب معاملات و سرمایه گذاری­ها بر اساس روش­ها و معیارهائی که در بخش های بالا بطور مشروح عنوان گردیده و همچنین بر حسب ارزیابی حرفه ای (به بخش 9-4 رجوع شود)  انجام میگیرد.  در ضمن، افزایش ارزش معامله در سال های میانی عمر سرمایه گذاری  با همکاری و نظارت متخصصین VCها تامین شده و هر یک از شرکت های Fund به ترتیب آماده بهره برداری از سرمایه­گذاری­ها می شوند.

اگرچه عموماٌ راهی برای خروج از سرمایه گذاری پیش از سررسید آن وجود ندارد، در سال های اخیر ما شاهد مشارکت های ثانوی(Secondary Partnerships)  بوده­ایم که در آن­ها سهام صندوق های پر خطرپذیر توسط افراد حقیقی یا حقوقی جدید به صورت عمده خریداری شده است. همچنین با اینکه در گذشته درخواست های دریافت سرمایه از سرمایه­گذاران در سه بخش برابر و در زمان های تعیین شده طی دوران آغازین معاملات ارائه می گشت، در سال های اخیر این درخواست­ها تنها در مواقع مورد نیاز انجام می‌گیرد.

از آنجاییکه تصمیم گیری در مورد انتخاب معاملات مستلزم آگاهی کامل از جزئیات آن­ها می باشد، شرکای با مسئوولیت محدود می توانند تصمیم گیری را بر عهده شخص خبره ای قرار دهند که سرمایه تعدادی از موکلین خود را با یکدیگر ادغام کرده و به عنوان یک شریک واحد با مسئولیت محدود، در صندوق های VC، سرمایه گذاری می نماید.

اگرچهIPO ها از محبوبترین روش های خروج از سرمایه­گذاریهای پرمخاطره به شمار می آیند، موفق­ترین راه خروج  از صندوق های سرمایه گذاری پرمخاطره از طریق ادغام یا خرید شرکت توسط بنیانگذاران آن صندوق یا بوسیله فروش آن به شرکت دیگر صورت می گیرد. در موارد ادغام
صندوق های سرمایه گذاری پرمخاطره شرکاء می توانند سهام شرکت جدید را دریافت کرده و یا معادل آن را به صورت نقدی از شرکت خریدار یا مالک جدید دریافت کنند و عایدات فروش را به  نسبت سهام خود، توزیع نمایند.

در زمان عرضه سهام شرکت سرمایه گذاری شده برای اولین بار در بازار بورس، شرکت VC به عنوان یکی از اعضای خودی(Insider) تعدادی سهم دریافت می کند که به نسبت میزان سرمایه گذاری میان سرمایه­گذاران توزیع می گردد اما غالباٌ فروش سهام انتقالی برای مدت 2 سال با محدودیت­هایی مواجه است.

 

 

معمولاٌ شریک فعال صندوق نیز مبلغی را به عنوان حق­الزحمه مدیریت دریافت می کند که به صورت سه ماه یک بار در طول مدت فعالیت صندوق پرداخت می گردد. همچنین معمولاٌ VCها از طریق شریک فعال خود در سود نهائی معاملات به صورت درصدی سهیم هستند. جزئیات این حق الزحمه ها در بندها و شرایط سرمایه گذاری و به صورت مشخص در شرایط قرارداد و چشم انداز (Prospectus) شرکت به تفصیل آورده شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9-4- ارزیابی معاملات

ویژگیهای سهام صندوق های سرمایه گذاری پرمخاطره، بیشتر به صندوق های سرمایه گذاری متقابل [11](Mutual Funds) شباهت دارند که از ارزش یا بهای خالص سرمایه (Net asset value) برخوردار هستند و براساس ارزش سرمایه گذاری های موجود در صندوق تعیین می گردند:

دارایی خالص = ارزش سهم شرکت

                                                          تعداد سهام 

 

ارزش این سهام بر مبنای قیمت معاملات در بازار بورس تعیین نشده و  امکان نقدینگی فوری آن وجود ندارد. در این صورت صندوق می تواند شامل سهام شرکت های بخش خصوصی که
محدودیت های خاصی برای انحلال دارند (دوره مالکیت یا سرمایه گذاری) و همچنین در برگیرنده سهام شرکت های عام باشد که در تعیین (Net asset value) سرمایه گذاری های صندوق موثر می باشد.

در تعیین قیمت هر یک از معاملات VCها یا از قوانین حسابرسی رایج و یا از مفاد  (Term Sheet) سرمایه گذاری استفاده می شود. معمولاٌ قیمت معاملات شرکت های نوپا که هم از لحاظ ارائه فرآورده خود در بازار و هم برای رسیدن به سوددهی نیازمند زمان بیشتری  می باشند، با اصول محافظه کارانه بیشتری تعیین می‌گردد.

در طراحی اساس ارزیابی معاملات  VCها در درجه اول نظام ثابت و اصول پایدار آن می بایست مد نظر گرفته شود تا مدیران مسئول سرمایه گذاری های VC و همچنین سرمایه­گذاران بتوانند در محیطی مسـاعد از تجـربیات و رویه کار یکدیگر استفاده کرده و قیمت منصفانه ای (Fair Market Value) برای هریک از سرمایه گذاری ها بدست آورند. در چنین حالتی واهمه سرمایه­داران از خطرات احتمالی و بازده های تضمین نشده سرمایه گذاری خود کمتر بوده و امکان توافق میان کارآفرینان و سرمایه­گذاران نیز با رسیدن به ارزش معقول معامله بیشتر می باشد.

 

در عین حال باید توجه نمود که دیدگاه سرمایه­گذاران اصلی که عملاً بودجه اصلی معاملات را تأمین می نمایند در رابطه با گزارشات عرضه شده در مورد شرکت های مورد بحث از اهمیت خاصی برخوردار است. به همین جهت باید در نظر داشت که مقصود از رسیدن به یک ارزیابی معقول، نه بدست آوردن یک عدد سرمایه گذاری، بلکه نائل گشتن به توافق نظر در مورد عوامل و نحوه کارکرد و دستیابی به سود خواهد بود. ارزیابی های معاملات می باید روی این اصل بنا شوند که برای سرمایه­داران با اینکه سابقه کاری و گذشته بهره­وری VCها در اتخاذ تصمیم و انتخاب سرمایه­گذاری­هایشان حائز اهمیت است ولی آنچه برای این گروه از شرکاء در زمان پرداخت پول مهم می باشد توانایی سودآوری آینده معامله در دست مطالعه خواهد بود چراکه ایشان عملاً فقط برای بدست آوردن بهره آینده سرمایه گذاری می نمایند.

در ارزیابی شرکت های مورد معامله، VCها وجوه نقد در گردش (Cash Flow) و یا وجوه تخمینی در گردش (Expected Cash Flow )آنها را در محاسبات خود مد نظر قرار می دهند زیرا می توان از این راه قدرت افزایش ارزش شرکت ها را (Value Creation) برآورد نمود. ولی از آنجا که وجوه نقدی امروز از پول نقد آینده قدرت خرید بیشتری دارد برای تعیین ارزش امروز شرکت ها (Present Value) مبلغی از وجوه نقدی در گردش تخمین شده (Future Cash Flow) آنها کاسته می شود (Discounting)[12]. در این رابطه VCها معمولاً برای پیش بینی و تخمین Future Cash Flow از مقایسه عملکرد وجوه نقدی شرکت های مشابه استفاده می نمایند.

 

می توان قیمت گذاری معاملات از طریق وجوه نقد در گردش (Cash Flow) آنها را به ترتیب زیر خلاصه نمود.

 

پیش بینی وجوه نقد در گردش آینده شرکت مورد معامله

تخمین عوامل کاهش قیمت(Discount Factor/ Rate)

بدست آوردن ارزش حاضر (Present Value) معامله پس از کاستن عوامل کاهش قیمت آن (Discount Factor)

اضافه نمودن ارزش اوراق بهادار قابل عرضه و موجودی نقدی شرکت

 

تعیین قیمت نهایی پس از کسر وام های موجود شرکت از دیگر طرق قـیمت گـذاری معـاملات از راه ارزیابی Price earnings (P/E) و Price to Book (P/B) می باشند. طریقه P/E در حسابرسی قیمت واحدهای درآمد و عایدی شرکت را تعیین می نمایند بدین ترتیب که قیمت هر سهم شرکت به درآمد هر واحد آن تقسیم می گردد.(P/E ratio) (برای بدست آوردن درآمد هر سهم شرکت  (Earning Per Share) درآمد کل شرکت به تعداد سهام شرکت تقسیم می گردد.)

 

درآمد کل شرکت = درآمد هر سهم

                                                                تعداد سهام

 

طبعاً هر چه این واحد درآمد قادر به رشد بدون درخواست وجوه بیشتر از سرمایه­گذاران باشد عایدی بیشتری به سرمایه­گذاران باز گردانده خواهد شد. همچنین در چنین حالتی (Discount Rate) کمتری به آن تعلق خواهد گرفت و در نتیجه  قابلیت درآمد آن و قیمت نهایی شرکت نیز بیشتر خواهد شد.

طریقه Price to Book (P/B) نیز برای تعیین میزان ارزش واحدهای سرمایه گذاری هریک از شرکاء پس از انجام معامله بکار گرفته می شود. به این ترتیب که هر چه منفعت پیش بینی شده شرکت از     (Discount Rate) استفاده شده در ابتدای معامله تجاوز کند، قیمت روز هریک از سرمایه­گذاری­ها نسبت به مقدار اولیه فراتر خواهد بود.

از طرف دیگر باید خاطر نشان کرد که هرچه خطر سرمایه گذاری زیادتر باشد، انتظار بهره بالاتری وجود خواهد داشت. طبیعتاً در شرکت های نوپا که امکان انتقال و فروش آنها کوشش و زمان بیشتری لازم دارد (Illiquidity) این انتظار بیشتر خواهد شد. در اینصورت در ارزیابی شرکت مورد معامله عامل کاهش قیمت دیگری نیز که حاصل همین خطر (Illiquidity) می باشد وجود خواهد داشت که معمولاً VCها آنرا حدود 5 تا %10  قیمت معامله تخمین می زنند. در ضمن عامل دیگری که در قیمت نهایی معامله دخیل می باشد ارزش نهفته مشاورت­ها، نظارت­ها و سایر کمک های خدماتی و تجربی مدیران VCها است که در اختیار شرکت های نوپا قرار می گیرد و می باید به طریقی جبران گردد. قیمتی که VCها برای اینگونه خدمات خود در نظر می گیرند تا حدود %40 می تواند ارزیابی شود که جزء درآمد شرکت VC  به شمار می آید.

 

نتیجتاً میتوان گفت که در ارزیابی و قیمت گذاری های معاملات بطور کلی باید:

 

از اصول حسابرسی بطور وسیع و اجمالی استفاده می نمایند.

اطلاعات و دانسته های حسابرسی را با دید بصیرت تجزیه و تحلیل نمود و در نظر داشت که کمتر واحدهای تجاری هستند که می توان آنها را بطور کامل و از همه لحاظ با یکدیگر مقایسه نمود.

متوجه تفاوت قواعد و معانی حسابرسی در واحدهای اقتصادی مختلف با یکدیگر بود.

با استفاده از هر طریقه ارزیابی معاملات، چه از راه قیمت گذاری وجوه نقد در گردش (Cash Flow Valuation)  و چه از راه Price Earning و یا Price to Book به کمابیش نتیجه مشابه دست بافت.

 

9-5- مدیریت خطرپذیر

انتخاب صحیح مدیران صندوق­ها، تعیین کننده موفقیت یا شکست صندوق های سرمایه گذاری است. اگرچه تمام آنها بازده و بهره بالا را وعده می دهند، تعداد معدودی از آنان می توانند ادعاهای خود را جامع عمل بپوشانند. در این سامانه ارزیابی متداوم و اصولی عملکرد مدیران بسیار مهم است. تصمیم گیری های مدیران  صندوق همانگونه که تا حد بالایی به میزان دانش، تجربه و ارزیابی قدرت اجرای آنها بستگی دارد، به قدرت خطرپذیر پذیری ایشان نیز مربوط می گردد. بنابراین اکثر مدیران موفق چنین موقعیت­هائی را سریعاٌ در می یابند و در مقام قضاوت از زیرکی خاصی برخوردارند.   مدیران مذکور توانائی خاصی در ابتکار، خلق و شناخت ارزش و بهاء دارند و این خصوصیات امکان دستیابی به بهره های بالا را در شرایط مختلف اقتصادی فراهم می آورد. مثال­هائی از اینگونه موفقیت­ها را می توان در شرکت سرمایه گذاریSequoia Capital (Menlo Park) در آمریکا مشاهده نمود که خلق پیشتازان بازار نظیر, Apple, PayPal, Google, Yahoo! یا Systems Cisco برای آنها بسیار سودمند و مفید بوده است.

 

موفقیت این شرکت­ها در درجه اول مدیون موارد ذیل می باشد:

الگوها و شرکای مناسب و درست مالی

استخدام سریع بهترین مدیران برای اداره شرکت های مورد معامله توسط Sequoia

مشارکت مالی موثر و چشمگیر

تصمیم گیری های صحیح مدیریتی و پشتکارSequoia  

 

 کارایی مدیران صندوق­ها معیار اصلی برآورد فعالیت های آنان است و بیشتر این اطلاعات با مشاهده دقیق و تحلیل چگونگی کار ایشان با هر یک از شرکت های صندوق حاصل می گردد. با  اینکه تعداد بیشماری از مدیران باتجربه صندوق­ها طی دهه 90 از راه سرمایه گذاری های  بسیار پرمخاطره به نتایج موفقیت آمیزی دست یافته بودند، هنوز رایج­ترین روش برای ارزیابی کارایی آنها، بررسی سابقه عملکردشان به شمار می آید. این روش در یک اقتصاد قوی و باثبات قابل قبول می باشد، اما در شرایطی که نوسانات اقتصادی اساسی رخ دهد و بازار سرمایه­گذاری­ها نتایج پیش بینی شده را برآورده نسازد، این روش پرمخاطره محسوب می گردد. با این حال از آنجا که روند متغیر بازارهای مالی تاثیر شدیدی بر روی عملکرد مدیران صندوق در کوتاه مدت خواهد داشت، الگوی ارزیابی باید به گونه ای طراحی گردد که در برگیرنده ماهیت تجارت در طولانی مدت نیز باشد.

 

مدیران موفق صندوق­ها باید براساس اصول صریح و واضح تصمیم گیری کرده و توانائی بیان دلایل تصمیمات خود را داشته باشند. بیش از بهره های برجسته تاریخی، یک مدیر خوب صندوق از استعداد خلاقیت برخوردار است که دستیابی به بهره های بالا و پیش بینی نشده را به ارمغان می آورد.

 

 

 

9-6- انتخاب مدیران و متخصصین VC

اصولاً یکی از الزامات شغلی مدیران و متخصصین صندوق‌های سرمایه گذاری آشنایی دقیق با قوانین بانکی و مالی و داشتن سابقه کاری است. این آگاهی به متخصصین امکان مذاکره با مشاوران، وکلا و مخصوصاً نمایندگان مالی شرکت‌های مورد معامله را فراهم می‌آورد و اطلاعات درستی را از اموال شرکت‌ها در اختیارشان قرار می دهد. مخصوصاً افرادی که دارای مدرک تحصیلی MBA و یا بانکداری هستند واجد چنین شرایطی می‌باشند. البته این مدرک تحصیلی تنها شرط موفقیت نیست و متخصصین VCها باید در کنار قابلیت های مدیریتی، افرادی پرکار و پرانرژی بوده که از روابط عمومی بسیار قوی برخوردار باشند و بتوانند تماس مداوم با روسای شرکت‌ها، بانک‌ها و دیگر منابع تجاری داشته باشند. متخصصین مذکور نه تنها از این مراجع به‌عنوان مقایسه در تحلیل و ارزیابی معاملات استفاده می کنند بلکه در صورت امکان از این افراد برای انتخاب معاملات سرمایه گذاری جدید نیز کمک می گیرند. (بعضی مسئولین سرمایه­گذاری‌ها در حدود 75%  درصد وقت خود را صرف انتخاب معاملات جدید سرمایه گذاری می کنند در حالیکه فقط 25% وقت آنها صرف مدیریت سرمایه گذاری های قبلی می‌گردد). این دسته از کارشناسان دانش خود را در زمینه بازار فرآورده‌های نوین و تحلیل بازاریابی هر یک تقویت نموده و بدنبال فرصت‌های پر بهره می‌باشند.

 

مدیران VC در تنظیم Business Plan (طرح تجاری) شرکت‌های مورد معامله برای احیای سرمایه گذاری و گرفتن وام از بانک‌ها نقش بزرگی دارند. مدیران مزبور به‌ عنوان نماینده هر یک از
شرکت های صندوق با مشاوران بانکی یا حقوقی وارد مذاکره می‌گردند. این افراد با آگاهی کامل از بازارهای اقتصادی و مالی و آشنایی با فرآورده‌های شرکت‌های تحت نظر خود، می‌توانند به‌عنوان کارشناسان ماهر در موفقیت و سودمندی آنها نقش عمده‌ای ایفاء کنند.

 

10-  بازاریابی و تبلیغات

بازاریابی صحیح فرصت و امکان دستیابی به افزایش سرمایه را برای شرکت فراهم می آورد. در این راستا آماده سازی یک طرح تجاری (Business Plan) BPمناسب با یک دیدگاه مثبت، به جای جزئیات تکنیکی و ارقام غیرضروری از اهمیت بیشتری برخوردار است. یک طرح تجاری موفق باید به صورت حرفه ای در 10 الی 15 صفحه خلاصه شده و در وحله نخست موارد ذیل را دربرگیرد :

 

تشریح محصول یا خدمات شرکت

 معرفی بازار هدف (Target Market)

جایگاه محصول یا خدمات شرکت در بازار تجاری

تعیین میزان بودجه لازم و مدت زمان نیاز به آن

روش های جلب مشتری

روش مقابله با رقباء

 تیم مدیریت شرکت

راههای افزایش درآمد و دستیابی به سرمایه بیشتر

معرفی وکلاء و حسابداران شرکت

 

11- توسعه در بازارهای بین­المللی

برای گشودن درهای VC بروی بازارهای بین­المللی لازم است توجه خاصی به عواملی که موجب تشویق و یا دلسردی VCهای خارجی می گردند نمود. شرکت‌های سرمایه گذاری VC بر پایه قوانین شرکت‌های سهامی، مقررات مالیاتی و قوانین بانکی کشور بنیان‌گذاری گشته و اداره می‌شود و به این ترتیب خود از مقررات شفاف و مستدل برخوردارند. به‌این جهت برای پایه گذاری این صندوق‌ها اول زیربنای مذکور می‌بایست مرحله به مرحله ساخته شده و حمایت گردد. البته یکی از عمده‌ترین عناصر موفقیت سرمایه‌گذاری‌ها به وجود آوردن جو اعتماد و پاسخگویی مسئولان است که به کارآفرینان و سرمایه‌گذاران جرأت بیشتری برای سرمایه گذاری می‌دهد. در این راستا همچنین سازمان‌های دولتی می‌توانند با تضمین‌های مالی و پشتیبانی از شرکت‌های نوپا در مواقع درخواست وام از بانک‌ها از کارآفرینان حمایت لازم را به عمل آورد.

 

جو مساعد سرمایه گذاری برای بیشتر متخصصین مالی شامل قراردادهای بازرگانی آزاد، ساختار قابل اعتماد و اصول بانکی و مالی پیشرفته و همچنین احترام به عهد نامه های مالیاتی و گمرکی جهانی می‌باشد. این متخصصین در مرحله اول بدنبال سطح پژوهش و توسعه، میزان تحصیلات افراد، تمرکز پیشوایان فنّاوری و بالاخره تعداد امتیازات به ثبت رسیده خواهند بود. از طرف دیگر سرمایه­گذاران به فرهنگ کاری بازارهای معاملات، رابطه تجاری آن با جهان اقتصادی، وجود ساختار امروزی برای توسعه فنّاوری­ها و بالاخره نیروی قابل اشتغال با کیفیت بالا و هزینه کم توجه خواهند نمود.

 

 

12- ویژگی‌های قراردادها

VCها به قراردادهای خود با سرمایه­گذاران و شرکت های مورد معامله طبق ویژگی های زیر عمل می‌نمایند:

داشتن حق تام در انتخاب شرکت های مورد معامله و حق انحلال قراردادها

برخورداری از پاداش در رابطه مستقیم با ایجاد ارزش در معاملات

حفظ حق تصمیم گیری در مورد زمان و مقدار توزیع عواید سرمایه گذاری در صورت انحلال هر یک از معاملات صندوق طی عمر آن

 

 

 

 

در مقابل این امتیازات سرمایه­گذاران، به منظور حفظ حقوق خود باید موارد زیر را مورد توجه قرار دهند:

چگونگی انتخاب VCها و همچنین شرکت‌های مورد معامله

چگونگی کاستن هزینه‌های اداری VC توسط مدیران صندوق ها

چگونگی کاستن هزینه‌های عملکرد VC توسط مدیران صندوق ها

 

 به این ترتیب سرمایه گذاری‌های موفق می‌باید:

بر‌ اساس اعتماد و جوابگویی متقابل پایه گذاری شوند.

قابل انعطاف باشند تا در صورت لزوم تغییرات لازم در سازماندهی آن ها داده شود.

پایه گذاری محکمی داشته باشند تا بتوانند انحرافات (deviation) احتمالی برآوردهای مالی را تحمل نمایند.

از سادگی ساختار مالکیت و نظام بازرسی برخوردار باشند.

بر پایه افزودن ارزش سرمایه گذاری بنیانگذاری شده و مخالف تباهی آن باشند.

 

 


 

Initial Public Offering[1] عرضه سهام شرکت های خصوصی برای اولین بار در بازار بورس سهام

[2] Global Private Equity - PWCoopers (2003)

[3] Global Private Equity - PWCoopers (2003)

[4] Global Private Equity - PWCoopers (2003)

[5]   محاسبه بر اساس World Bank Development Database

[6]  ماخذ: دومین کنفرانس سالانه PECC بازار مالی در 9 جولای 2003 در شهر Hua Hin در کشور تایلند

 

[7] 15/O4/2002 Centre for Venture Capital & Private Equity- Venkat Gopalakrishnan

[8] ماخذ:  Asian Development Bank

[9]  ماخذ: انجمن صندوق‌های سرمایه گذاری پر مخاطره مالزی و شرکت‌های وابسته

[10]  (MAVCAP در سال 2001 با ایده سرمایه گذاری در شرکت‌های فناوری و به‌عنوان نیروی محرکه در رشد و توسعه بخش VC مالزی تشکیل گردید)

1 نوعی شرکت سرمایه گذاری با سهام محدود که می توان سهام آن را در بازار بورس با خود شرکت و به نرخ روز معامله نمود.

[12]  همچنین Discount Rate نرخ تنزل

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

نویسنده : ذبیح اله خانی ; ساعت ۱٠:۱٤ ‎ب.ظ ; شنبه ٢ خرداد ۱۳۸۸
تگ ها: venture capital
comment نظرات () لینک